Damian Kłosowicz

radca prawny

Specjalizuję się w prawie podatkowym dla spółek. W szczególności zajmuję się opodatkowaniem szeroko rozumianych procesów M&A. [Więcej]

Estoński CIT (formalnie: ryczałt od dochodów spółek) to mój drugi „konik” podatkowy obok restrukturyzacji spółek. Połączmy więc obydwa zagadnienia i przeanalizujmy, jak pod kątem podatkowym wyglądają restrukturyzacje spółek stosujących estoński CIT. Pierwsze spółki, które wybrały ten model opodatkowania, zrobiły to w 2021 roku. Jest też ich co raz więcej. Zgodnie z danymi rządowymi, na koniec października 2025 r. było ich ok. 22,5 tysiąca. Można więc wysnuć wniosek, że ryczałt od dochodów spółek przestał być niszowym zagadnieniem, ale całkiem popularną metodą optymalizacji podatkowej.

Siłą rzeczy, będzie też coraz więcej restrukturyzacji spółek opodatkowanych estońskim CIT. Widzę to też w swojej praktyce zawodowej, w której w ostatnim czasie (rok) przeanalizowałem znacznie więcej takich koncepcji, niż dwa lata temu.

Newsletter Podatki w M&A

Zanim jednak przejdziesz do lektury artykułu, zapraszam Cię do subskrypcji mojego newslettera „Podatki w M&A”. Jest to (chyba) jedyny na rynku newsletter poświęcony opodatkowaniu transakcji „spółkowych”.

Co znajdziesz w środku?

  • Aktualne informacje o zmianach w przepisach podatkowych dotyczących transakcji M&A;
  • Najnowsze orzeczenia sądów administracyjnych;
  • Projekty legislacyjne, które mogą wpłynąć na struktury transakcyjne;
  • Praktyczne przykłady z doradztwa podatkowego.

Newsletter ukazuje się co dwa tygodnie, w poniedziałki.

Jeśli interesujesz się podatkami w kontekście transakcji spółkowych – warto być na bieżąco.

Dlaczego spółki wybierają estoński CIT?

Odpowiedź na to kryje się w mechanice tego modelu opodatkowania. Przepisy ryczałtu od dochodów spółek działają w ten sposób, że spółka nie płaci podatku na bieżąco. Zasadniczo, robi to dopiero wtedy, gdy podzieli się swoim zyskiem ze wspólnikami. W szczególnych sytuacjach, zapłaci też podatek od transferów środków do podmiotów powiązanych.

Odwraca nam to paradygmat myślenia o podatkach.

Normalnie, płacimy podatek od tego, co zarobimy (dochodu). Do takiego modelu przyzwyczaił nas PIT oraz CIT.

Tutaj natomiast płacimy podatek od wydatków (wynoszący 10% albo 20% – w zależności od tego, czy spółka ma status małego podatnika czy nie).

Co więcej, nawet jeśli podzielimy zysk (w ramach dywidendy) to na koniec dnia, będą one niżej opodatkowane niż w spółce opodatkowanej „zwyczajnie”. Wszystko dzięki prawu wspólnika do odliczenia od swojego podatku od dywidendy (PIT) części podatku należnego od spółki (eCIT).

Efektywnie, jako wspólnik takiej spółki zapłacisz 10% albo 5% PIT od dywidendy (w zależności od tego, czy spółka jest opodatkowana stawką 10% czy 20%).

Nie oznacza to oczywiście, że spółka, która wybrała estoński CIT nigdy nie zapłaci podatku. Tak dobrze, to nigdzie nie ma. System ma pewien „wentyl” bezpieczeństwa. Jeżeli przez lata nie dzieliliśmy naszego zysku, tylko przekazywaliśmy go na kapitał zapasowy, to kończąc stosowanie estońskiego CIT-u (dobrowolnie lub przymusowo) zapłacimy od ww. zysków podatek. Stanie się to albo na wyjściu z systemu (jednorazowo) albo w momencie dystrybucji tych zysków (wtedy płacimy podatek tylko od tej porcji zysków, które wypracowaliśmy w okresie stosowania estońskiego CIT, a które dystrybuowaliśmy już po wyjściu z tego systemu.

W pewnym sensie, spółka stosująca ryczałt od dochodów spółek, która działa niejako „na kredyt” podatkowy, którego nie musi spłacać tak długo, jak długo jest opodatkowana według tych reguł.

Restrukturyzacje spółek stosujących estoński CIT?

Estoński CIT jest preferencją podatkową, której wybór i stosowanie jest uzależnione od spełnienia szeregu warunków. Z perspektywy tematyki tego bloga (oraz tego artykułu), dwa z nich są najbardziej istotne:

  • tzw. prosta struktura własnościowa
  • ograniczenia w restrukturyzacjach spółek

Pierwszy z ww. wymogów oznacza z grubsza tyle, że spółka stosująca estoński CIT nie może mieć udziałów w innych spółkach. Również inne spółki nie mogą mieć udziałów w spółce, która jest opodatkowana estońskim CIT.

Taka spółka powinna mieć wśród udziałowców wyłącznie osoby fizyczne oraz sama nie może ieć własnych spółek zależnych. Jest to pewne uproszczenie – pomijam choćby wątek tego, że wspólnicy nie mogą być także (przykładowo) beneficjentami fundacji (innej, niż polska fundacja rodzinna).

Dodatkowo, mamy ograniczenia stricte reorganizacyjne, które albo uniemożliwiają wejście w ryczałt od dochodów spółek albo powodują utratę prawa do stosowania estońskiego CIT.

Sprzedaż udziałów spółki stosującej estoński CIT

Wymóg posiadania prostej struktury własnościowej, ogranicza możliwości sprzedaży udziałów w spółce opodatkowanej ryczałtem od dochodów spółek, jeśli intencją biznesową jest kontynuowanie opodatkowania działalności w tym modelu. O ile bowiem sprzedaż udziałów do innej osoby fizycznej będzie bez znaczenia, o tyle sprzedaż udziałów innemu podmiotowi (np. innej spółce albo fundacji rodzinnej) spowoduje, że sprzedawana spółka utraci prawo do korzystania z estońskiego CIT z mocą wsteczną. Poniżej prezentuję przykład takiej sytuacji.

Dnia 6 września 2025 r. udziały w Alfa sp. z o.o. zostały sprzedane spółce Omega Ventures S.A. Zakładając, że rok podatkowy Alfy jest równy kalendarzowemu, ostatnim dniem opodatkowania ryczałtem od dochodów spółek był 31 grudnia 2024 r. Ponieważ Alfa sp. z o.o. wróciła do opodatkowania według reguł ogólnych z mocą wsteczną, w świetle prawa jest traktowana tak, jakby od stycznia do września nie płaciła podatków. Powinna więc zapłacić CIT za te okresy wraz z odsetkami (po wcześniejszym ustaleniu wyniku podatkowego).

Oczywiście, taki sam skutek miałoby objęcie udziałów w spółce przez podmioty inne niż osoby fizyczne – niezależnie od przedmiotu wkładu.

Podatek od dochodów z tytułu ukrytych zysków oraz wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą po utracie prawa do stosowania estońskiego CIT z mocą wsteczną.

Księgow* albo CFO z zaawansowaną wiedzą o estońskim CIT może zadać mi teraz następujące pytanie. Co z podatkiem od ukrytych zysków lub wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą, który zapłacił*m w roku transakcji?

Tutaj mam swój pogląd, którego jeszcze nie przetestowałem w boju ale bardzo, bardzo chciałbym więc jeżeli utracił*ś prawo do estońskiego CIT z mocą wsteczną zapraszam do kontaktu!

Moim zdaniem, podatki te stały się nienależne. Skoro Alfa:

  1. od stycznia do sierpnia 2025 zapłaciła podatek zarezerwowany dla określonej grupy podatników oraz
  2. w wyniku zdarzeń podjętych w późniejszym okresie, Alfa przestała być członkiem tej grupy podatników już w Nowym Roku

to z perspektywy ustawy o CIT, zapłacony przez nią podatek stał się podatkiem nienależnym w rozumieniu art. 72 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, bo nie byłem podatnikiem zobowiązanym do jego zapłaty.

Poniżej graf który to obrazuje (daty są inne, ponieważ ściągnąłem go ze swojego wpisu na LinkedIn w którym pierwotnie opisywałem tę koncepcję, ale mechanika ta sama)

graf prezentuje skutki podatkowe utraty prawa do stosowania estońskiego CIT z mocą wsteczną

Restrukturyzacje uniemożliwiające wybór estońskiego CIT

Ustawa wprost wskazuje spółki, które powstały w drodze:

  1. połączenia lub podziału;
  2. otrzymania
    • majątku likwidowanej spółki w której założyciele posiadali swoje udziały;
    • przedsiębiorstwa, ZCP-u albo innego majątku, którego wartość przekracza 10 000 euro

jako spółki, które nie mogą wybrać estońskiego CIT przez dwa pierwsze lata podatkowe (ale nie krócej niż 24 miesiące). Co ważne, dotyczy to także sytuacji otrzymania przez spółkę majątku od osób fizycznych.

Mamy też regulację „lustrzaną” która odbiera prawo do wyboru estońskiego CIT podatnikom, którzy:

  1. zostali podzieleni przez wydzielenie albo wyodrębnienie;
  2. sami wnieśli do innej spółki:
    • majątek uzyskany po likwidacji swojej spółki zależnej albo
    • sami wnieśli do innej spółki przedsiębiorstw, ZCP albo inny majątek, którego wartość przekracza 10 000 euro

Tu również okres karencji wynosi dwa lata podatkowe, od dnia dokonania danej czynności (ale nie krócej niż 24 miesiące).

Czy to koniec? Nie, ponieważ mamy jeszcze art. 28k ust. 2 ustawy o CIT:

W przypadku łączenia, podziału podmiotów lub wniesienia do spółki wkładu niepieniężnego przepisy ust. 1 pkt 5 i 6 stosuje się odpowiednio do podmiotów przejmujących lub otrzymujących wkład niepieniężny. W wyniku zastosowania tego przepisu, prawo do korzystania z ryczałtu od dochodów spółek tracą obydwie strony transakcji.

W efekcie zastosowania tego przepisu, obydwie strony transakcji są z estońskiego CIT tymczasowo wykluczone.

Jak liczyć 24-miesięczny okres karencji?

Zależy od konkretnej sytuacji. W przypadku połączenia lub podziału spółki, wydaje się, że powinno się rozpocząć liczenie 24-miesięcznego terminu od dnia wpisu w KRS. Wtedy dopiero – zgodnie z przepisami – połączenie czy podział stają się faktem.

Co natomiast z aportami?

Z jednej strony, podwyższenie kapitału zakładowego ma miejsce dopiero z chwilą wpisu do KRS. Z drugiej strony, przedmiot aportu spółka powinna mieć przed wpisem. Wszak do wniosku o wpis w KRS podwyższenia kapitału zakładowego składamy oświadczenie że wkłady na podwyższony kapitał zostały w całości wniesione. Osobiście, bliżej mi do pierwszego poglądu z przyczyn pragmatycznych.

Obejście 24-miesięcznej karencji na wybór estońskiego CIT

Czy da się ominąć sankcję 24-miesięcznej karencji na wybór estońskiego CIT?

Nie…, ale tak!

Wprost tego nie zrobimy – spółka, która jest objęta tą karencją, będzie nią objęta cały czas. Niemniej, nikt nie broni nam utworzyć drugą spółkę, wybrać dla niej estoński CIT, a następnie przejąć spółkę objętą karencją.

Mało tego! Spółka przejmująca nie utraci prawa do korzystania z estońskiego CIT.

Mamy udokumentowany przykład takiej konstrukcji w interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, dotyczącej następującej sytuacji:

  1. Spółka komandytowa z komplementariuszem w postaci sp. z o.o. (popularna konstrukcja przed 2021 r.) została przejęta przez komplementariusza. Zostaje nam sp. z o.o. ze wspólnikami będącymi osobami fizycznymi
  2. Komplementariusz został przejęty przez spółkę, która… była opodatkowana estońskim CIT

Komplementariusz po przejęciu sp. komandytowej nie mógł wybrać estońskiego CIT z uwagi na brzmienie art. 28k ust. 2 ustawy o CIT. Został objęty 24-miesięczną karencją na wybór tego modelu opodatkowania. Nie stanowiło to jednakże przeszkody do tego, aby spółka, która przejęła komplementariusza, kontynuowała opodatkowanie ryczałtem od dochodów spółek (piszę o tym w dalszej części tekstu).

Bardzo kreatywny manewr choć może rodzić pytania o to, czy nie jest to sztuczna konstrukcja i tym samym zagrożona klauzulą GAAR.

Szczególnie, jeśli odbywa się z wykorzystaniem spółki z o.o. założonej tylko w celu wyboru estońskiego CIT oraz przejęcia spółki objętej 24-miesięczną karencją.

Sama interpretacja została wydana 24 sierpnia 2022 r. oraz ma sygnaturę: 0111-KDIB2-1.4010.399.2022.1.AR

Restrukturyzacje powodujące utratę prawa do stosowania estońskiego CIT

Jeśli już wybraliśmy estoński CIT to nie możemy:

  1. przejąć innego podmiotu (niezależnie od trybu) ani
  2. zostać przejętym przez inny podmiot

Także w tym przypadku spółka stosująca estoński CIT traci prawo do korzystania z tego modelu opodatkowania z mocą wsteczną.

Ustawa daje tutaj jednak pewne pole manewru.

Mianowicie, możemy przejąć inną spółkę, jeśli sama stosuje estoński CIT albo po przejęciu rozliczy tzw. korektę wstępną. Jest to czynność, którą robią podatnicy chcący przejść na estoński CIT polegająca na rozliczeniu różnic przejściowych między wynikiem podatkowym i bilansowym.

Nie utracimy także prawa do estońskiego CIT jeśli zostaniemy przejęci przez spółkę, która sama stosuje estoński CIT.

Skoro już jesteśmy przy korekcie wstępnej, to jeśli wybrałeś estoński CIT po 2022 r. uważaj na nią!

W Twoim przypadku, utrata prawa do korzystania z estońskiego CIT przed upływem 4-letniego okresu wskazanego w ZAW-RD będzie oznaczać, że zapłacisz podatek od dochodu z tytułu korekty wstępnej. Wynika to z tego, że aktualne regulacje przewidują, że podatek od dochodu z tytułu korekty wstępnej jest zawieszany na okres 4 lat wskazany w ZAW-RD. Jeśli spółka będzie korzystać z estońskiego CIT przez cały ten okres, podatek wygasa.

Problemu tego nie będziesz miał, jeśli wybrałeś estoński CIT w 2021 roku, ponieważ ten podatek również funkcjonował, ale był płacony na wejściu.

restrukturyzacje spółek stosujących estoński CIT

Restrukturyzacja spółki opodatkowanej estońskim CIT – problem dochodu z tytułu zmiany wartości majątku

Z restrukturyzacjami spółek stosujących ryczałt od dochodów spółek, wiąże się kwestia dochodu z tytułu zmiany wartości majątku (i podatku z tego tytułu). Jest to specyficzna kategoria dochodu, właściwa wyłącznie do estońskiego CIT.

Zgodnie z art. 28m ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT, dochodem tym jest nadwyżka:

wartości rynkowej składników przejmowanego majątku lub wniesionego w drodze wkładu niepieniężnego ponad wartość podatkową tych składników (dochód z tytułu zmiany wartości składników majątku) – w przypadku łączenia, podziału, przekształcenia podmiotów lub wniesienia w drodze wkładu niepieniężnego przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części;

Odczytując „literalnie” ten przepis, można uznać, że spółka przejmująca majątek ma obowiązek zapłacić podatek zawsze wtedy, gdy majątek ten ma większą wartość rynkową, niż księgową… co ma miejsce w zasadzie zawsze. Wyjątkiem jest chyba tylko gotówka albo nieruchomości traktowane księgowo jako inwestycje. Z reguły wartość księgowa jest niższa, niż rynkowa z prostej przyczyny – amortyzacja.

Tak też twierdziły przez długi czas organy podatkowe, przykładowo w następujących interpretacjach:

Od pewnego czasu (tj. od stycznia 2025 r.) organy podatkowe zaczynają prezentować pozytywne dla podatników stanowisko, zgodnie z którym dochód z tytułu zmiany wartości majątku nie pojawi się, jeśli dokonujemy połączenia rozliczanego księgowo metodą „łączenia udziałów”, którą stosujemy, jeżeli w wyniku procesu nie zmienia się „właściciel” majątku. Polega ona na „zsumowaniu” wartości majątku przejmowanej spółki oraz własnej. W konsekwencji, nie dochodzi do zmiany wartości ww. majątku, o którym mowa w analizowanym przepisie.

Takie stanowisko zostało wyrażone m.in. w następujących interpretacjach:

Kiedy będziemy mogli skorzystać z tej korzystnej linii interpretacyjnej? Przede wszystkim, w przypadku „uproszczonego” połączenia spółek sióstr.

Podatek ten nie powinien także wystąpić w przypadku przekształcenia spółek (o ile nie dojdzie do przeszacowania wartości składników majątku. To jednak wydaje się być niemożliwe na gruncie polskiego prawa).

Przekształcenie spółki – konsekwencje dla estońskiego CIT

Przekształcenie spółki może być albo elementem przygotowawczym do wyboru estońskiego CIT albo być zwykłym zdarzeniem, mającym na celu lepsze dopasowanie formy działalności. Samo w sobie przekształcenie nie jest blokerem estońskiego CIT, chyba że przekształcamy spółkę uprawnioną do stosowania ryczałtu od dochodów spółek (np. sp. z o.o.) w spółkę nieuprawnioną (np. spółkę jawną).

Natomiast to, o czym trzeba pamiętać w kontekście spółek, które przed przekształceniem nie stosowały estońskiego CIT jest tzw. dochód z przekształcenia.

Jeżeli przekształcona spółka (nieopodatkowana wcześniej estońskim CIT) wybierze ryczałt od dochodów spółek jako swój model opodatkowania od pierwszego dnia istnienia, wtedy będzie musiała zapłacić podatek od dochodu z przekształcenia. Czym on jest? Sumą nadwyżek wartości księgowej majątku ponad jego wartość podatkową. Może ona wystąpić na przykład tam, gdzie mamy wyższe odpisy amortyzacyjne podatkowo od środka trwałego, niż dla celów księgowych.

Sama wysokość podatku oczywiście jest uzależniona od specyfiki majątku spółki przekształcanej (czy jest go dużo, czy mamy do czynienia ze znacznymi różnicami między amortyzacją księgową i bilansową – itd.). Z dotychczasowej mojej praktyki wynika, że mówimy tutaj o kwotach rzędu kilku-kilkunastu tysięcy, czasem kilkudziesięciu tysięcy złotych.

Można ten jednak można ominąć w stosunkowo prosty sposób – wybrać estoński CIT od początku roku kolejnego roku podatkowego albo jeszcze w tym samym – ale np. miesiąc później.

Czy lepiej wybrać estoński CIT od początku nowego roku podatkowego czy w trakcie?

Pierwsza opcja, to mniej formalności, ale musimy się godzić na kilka miesięcy utraty korzyści podatkowych (im wcześniej przekształcimy spółkę, tym więcej tych miesięcy). Jeżeli podejmiemy decyzję, że chcemy stosować estoński CIT od początku kolejnego roku podatkowego, zasadniczo trzeba:

  1. złożyć CIT-8 za poprzedni rok (co i tak jest obowiązkiem podatnika) – do końca trzeciego miesiąca;
  2. rozliczyć korektę wstępną (załącznik CIT/KW) – razem z CIT-8 oraz
  3. złożyć oświadczenie o wyborze estońskiego CIT (formularz ZAW-RD) – do końca pierwszego miesiąca

Druga opcja, to siłą rzeczy dłuższy okres korzystania z estońskiego CIT, ale… więcej formalności.

Oprócz wszystkiego co wyżej, trzeba:

  1. zamknąć i otworzyć w środku roku księgi rachunkowe – odpowiednio na ostatni dzień opodatkowania „klasycznie” i pierwszy dzień opodatkowania ryczałtem od dochodów spółek;
  2. sporządzić sprawozdanie finansowe za okres od początku roku podatkowego, do ostatniego dnia miesiąca, poprzedzającego wybór estońskiego CIT

Termin na wykonanie tej drugiej czynności jest taki sam jak w ustawie o rachunkowości – trzy miesiące od dnia bilansowego. Organy podatkowe natomiast stoją na stanowisku, że przez te trzy miesiące powinniśmy sprawozdanie finansowe sporządzić oraz podpisać. Jeżeli tego nie zrobimy w tym terminie, nasz wybór estońskiego CIT staje się nieskuteczny.

Naturalnie, takie sprawozdanie musi być sporządzone w formie elektronicznej (.xml) i podpisane elektronicznie. Ze swojej praktyki (oraz informacji od znajomych z branży) wiem, że nie zawsze podatnicy o tym pamiętają.

Stąd dla tzw. świętego spokoju, czasem lepiej poczekać do nowego roku podatkowego z wyborem estońskiego CIT

Często zadawane pytania

Poniżej znajdziesz odpowiedzi na kilka często zadawanych pytań w kontekście spółek stosujących estoński CIT, a które są związane z operacjami na nich.

Czy przejęcie przez spółkę „estońską” innej spółki jest opodatkowane także na podstawie przepisów „ogólnych” ustawy o CIT?

Jak wspomniałem we wpisie dot. połączeń spółek, na zasadach „ogólnych” ustawy o CIT mamy cały szereg przepisów, które:

  1. tworzą przychody;
  2. wyłączają przychody;
  3. w pewnych warunkach uniemożliwiają wyłączenie przychodów.

W przypadku spółek opodatkowanych ryczałtem od dochodów spółek… te przepisy nas nie interesują. W jej przypadku, opodatkowaniu podlega jedynie zmiana wartości majątku na podstawie art. 28m ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT. Wynika to z tego, że przepisy o estońskim CIT nakazują obliczać podstawę opodatkowania na podstawie przepisów o rachunkowości, a nie ustawy o CIT.

Czy zawarcie umowy spółki cywilnej uniemożliwia stosowanie estońskiego CIT?

Jakkolwiek spółka stosująca estoński CIT nie może mieć udziałów w innych spółkach (ani jej udziałów nie może posiadać inna spółka), to nie ma przeszkód aby taka spółka była stroną umowy spółki cywilnej. Wynika to z charakteru spółki cywilnej, która formalnie nie jest spółką (choć jest podatnikiem VAT) ale wyłącznie umową między stronami, które zobowiązują się realizować wspólny cel gospodarczy. W podobny sposób należy potraktować zawarcie umowy konsorcjum czy umowy spółki cichej.

Czy po utracie prawa do korzystania z estońskiego CIT mogę od razu ponownie wybrać ten model opodatkowania?

Nie, po utracie prawa do korzystania z estońskiego CIT, kolejny ZAW-RD możemy złożyć po upływie 3 lat podatkowych (ale nie krócej niż po 36 miesiącach). Wyjątkiem jest sytuacja, w której złożenie ZAW-RD było nieskuteczne (bo od początku nie spełnialiśmy ustawowych warunków).

Podobny skutek powinna mieć sytuacja, w której spółka wybiera ten system od 1.01.202X, a następnie (w tym samym roku) ktoś sprzeda jej udziały innej spółce. Z uwagi na utratę prawa do korzystania z estońskiego CIT z mocą wsteczną, wydaje się, że taka spółka – z prawnego punktu widzenia – estońskiego CIT nigdy nie wybrała, więc nie powinna jej obejmować omawiana 3-letnia karencja.

Czy spółka stosująca estoński CIT może „bezpiecznie” kupić przedsiębiorstwo lub ZCP?

Tak. Analiza art. 28k ust. 1 pkt 5-6 i ust. 2 ustawy o CIT wskazuje, że z estońskiego CIT wykluczyć może wyłącznie otrzymanie przedsiębiorstwa lub ZCP aportem, ale już nie kupienie powyższych. Podobnie będzie się miała rzecz z otrzymaniem majątku likwidacyjnego. Jest to zdarzenie inne, niż omawiane wyżej otrzymanie majątku likwidacyjnego tytułem wkładu, przez byłych wspólników zlikwidowanej spółki. Potwierdzają to także organy podatkowe (przykładowo w interpretacji indywidualnej z dnia 3.06.2022 r., 0111-KDIB1-3.4010.75.2022.2.JKU)

Inne wpisy, które mogą Cię zainteresować

Dziękuję za lekturę! Poniżej znajdziesz kilka wpisów, które również warto przeczytać:

  1. Opodatkowanie przekształcenia spółki. Przekształcenie spółki to często krok przygotowawczy przed wyborem estońskiego CIT. Czy wiążą się z nim dodatkowe podatki? Wejdź i dowiedz się.
  2. Interpretacja indywidualna prawa podatkowego w transakcjach M&A. W jaki sposób zabezpieczyć „urzędowo” transakcje? Oczywiście interpretacją podatkową! Dlaczego warto? Jakie ten dokument ma ograniczenia? Tego dowiesz się z podlinkowanego tekstu.

Co mogę dla Ciebie zrobić?

Restrukturyzacje spółek opodatkowanych estońskim CIT to bardzo specyficzne zagadnienie. Jednocześnie, jak pokazuje moja praktyka, coraz częściej występujące w praktyce. Z uwagi na charakter ryczałtu od dochodów spółek – każdy tego typu ruch musi być odpowiednio przemyślany.

W ramach mojej praktyki :

  • przeanalizuję planowaną transakcję, pod kątem jej wpływu na prawo do dalszego stosowania ryczałtu od dochodów spółek;
  • zweryfikuję, czy warto dalej stosować estoński CIT w Twojej spółce;
  • zawalczę o pozytywną interpretacją indywidualną / opinię zabezpieczającą dotyczącą planowanej transakcji;
  • złożę wniosek o zwrot nadpłaty podatku od dochodów z tytułu ukrytych zysków i wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą, jeżeli stracił*ś prawo do korzystania z estońskiego CIT z mocą wsteczną
  • pomogę w obliczeniu dochodu z przekształcenia

Zapraszam do kontaktu: damian.klosowicz@podatkiwmia.pl

Opisz swój problem, a ja przedstawię proponowane rozwiązanie oraz ofertę.

Damian Kłosowicz
radca prawny

Prawo podatkowe ma to do siebie, że zmienia się bardzo regularnie. Reguła ta, dotyczy także opodatkowania transakcji M&A.

Co więcej, nawet jeśli samo prawo się nie zmienia, to regularnie zmienia się praktyka organów podatkowych. Wszystko to powoduje, że stopień niepewności otoczenia podatkowego transakcji jest bardzo wysoki. Biorąc pod uwagę „typową” wartość transakcji – daje nam to „wybuchową” mieszankę.

Czy można się przed nią zabezpieczyć? Pierwszą linią obrony są oczywiście profesjonalni doradcy – radcowie prawni, doradcy podatkowi czy adwokaci. Dzięki posiadanym kompetencjom, mogą przeanalizować transakcję i ocenić jej skutki podatkowe.

Obok wsparcia doradczego, w wielu przypadkach warto również uzyskać urzędowy glejt potwierdzający prawidłowość naszego stanowiska podatkowego.

Jednym z takich glejtów, jest interpretacja indywidualna prawa podatkowego, której poświęcony będzie ten tekst.

Interpretacja indywidualna prawa podatkowego

Interpretacja indywidualna prawa podatkowego, to dokument, w którym organ podatkowy wypowiada się co do skutków podatkowych w naszej sprawie.

Interpretacje są wydawane przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, chyba że pytasz o jeden z podatków lokalnych (np. od nieruchomości) – wtedy interpretację wydaje Twój prezydent miasta, burmistrz albo wójt gminy.

Każda interpretacja składa się z czterech głównych elementów:

  1. opis zdarzenia, którego dotyczy interpretacja;
  2. pytań podatnika;
  3. stanowiska podatnika (odpowiedź na własne pytania) wraz z uzasadnieniem;
  4. stanowiska organu podatkowego

Z wszystkimi interpretacjami wydawanymi przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej możesz zapoznać się w bazie EUREKA.

Czy warto się z nimi zapoznawać?

Jak najbardziej, ponieważ jest to bardzo wartościowe źródło wiedzy o aktualnej praktyce interpretacyjnej organów podatkowych, w szczególności w sprawach podobnych do planowanych lub realizowanych transakcji M&A.

Jedną z nielicznych korzystnych zmian w polskim prawie podatkowym wprowadzonych tzw. Polskim Ładem były przepisy o polskich spółkach holdingowych. Ich celem było zachęcenie inwestorów do lokowania spółek holdingowych na terenie Polski dzięki preferencjom podatkowym.

Czy osiągnięto ten cel? Trudno to jednoznacznie ocenić, ponieważ nie ma szczegółowych analiz w tym zakresie.

Wiemy natomiast, że w latach 2022-2023 (pierwsze dwa lata funkcjonowania przepisów o opodatkowaniu polskich spółek holdingowych):

  1. suma wypłaconych dywidend zwolnionych z opodatkowania wyniosła ok. 1,5 miliarda złotych;
  2. suma zysków ze sprzedaży udziałów w spółkach zależnych, które zostały zwolnione z CIT wyniosła ok. 4 miliardy złotych

Wyraźnie widać, że system opodatkowania polskich spółek holdingowych oferuje szereg interesujących możliwości. Z drugiej strony, przepisy te nie są jednak pozbawione istotnych ograniczeń, o których warto pamiętać. O wszystkim dowiesz się z tego artykułu.

Newsletter Podatki w M&A

Zanim jednak przejdziesz do lektury, zapraszam Cię do subskrypcji mojego newslettera „Podatki w M&A”. Jest to (chyba) jedyny na rynku newsletter poświęcony opodatkowaniu transakcji „spółkowych”.

Co znajdziesz w środku?

  • Aktualne informacje o zmianach w przepisach podatkowych dotyczących transakcji M&A;
  • Najnowsze orzeczenia sądów administracyjnych;
  • Projekty legislacyjne, które mogą wpłynąć na struktury transakcyjne;
  • Praktyczne przykłady z doradztwa podatkowego.

Newsletter ukazuje się co dwa tygodnie, w poniedziałki. Jeśli interesujesz się podatkami w kontekście transakcji spółkowych – warto być na bieżąco.

Poniżej przykładowy wpis. Dodam tylko, że jednym z omawianych zagadnień jest wyrok NSA dot. warunku braku posiadania udziałowców (akcjonariuszy) z raju podatkowego przez spółkę holdingową.

Podatki w M&A #2 by Podatki w M&A

…jednak można wymagać niemożliwego od podatnika

Read on Substack

Jakie są korzyści podatkowe związane z posiadaniem polskiej spółki holdingowej?

Przepisy ustawy o CIT zawierają dwie preferencje podatkowe dla spółek holdingowych:

Dawno, dawno temu, neutralność podatkowa restrukturyzacji spółek (rozumianej jako jej połączenie, podział czy wymiana udziałów) była zasadą. Była ona zapewniona przez tzw. dyrektywę mergerową (2009/133/WE) i implementujące ją przepisy ustawy o CIT i ustawy o PIT.

Wszystko zmieniło się w 2022 roku gdy wszedł w życie Polski Ład. Wielki pakiet zmian w ustawach podatkowych, który wprowadził między innymi szereg zmian w opodatkowaniu restrukturyzacji spółek.

Oczywiście, były to zmiany na niekorzyść. Wprowadziły one dodatkowe warunki zachowania neutralności podatkowej restrukturyzacji, a także wyłączenia od tej reguły.

Jedno z wyłączeń dotyczy „spółek z przeszłością restrukturyzacyjną”. Czyli takich, które kiedyś były już restrukturyzowane.

W efekcie neutralność podatkowa drugiej i kolejnej restrukturyzacji spółki stoi pod znakiem zapytania…

Czy jednak na pewno nie ma nadziei na to, żeby takich restrukturyzacji nie opodatkowywać?

Odpowiedź na to pytanie, znajdziesz w tym wpisie.

Neutralność podatkowa drugiej i kolejnej restrukturyzacji spółki

Historyczne restrukturyzacje, które wykluczają neutralność podatkową restrukturyzacji spółki

Źródłem problemu w odniesieniu do połączeń i podziałów spółek jest art. 12 ust. 4 pkt 12 lit. a ustawy o CIT:

4. Do przychodów nie zalicza się:

12) w przypadku połączenia lub podziału spółek, przychodu wspólnika spółki przejmowanej lub dzielonej stanowiącego wartość emisyjną udziałów (akcji) przydzielonych przez spółkę przejmującą lub nowo zawiązaną, o którym mowa w ust. 1 pkt 8ba, jeżeli:

a) udziały (akcje) w podmiocie przejmowanym lub dzielonym nie zostały nabyte lub objęte w wyniku wymiany udziałów albo przydzielone w wyniku innego łączenia lub podziału podmiotów

W wyniku zastosowania ww. przepisu wspólnik spółki przejmowanej (dzielonej) powinien rozpoznać przychód w postaci wartości emisyjnej udziałów, które otrzymał od spółki przejmującej (nowo zawiązanej). De facto, mając na uwadze treść definicji wartości emisyjnej z ustawy o CIT, będzie to wartość rynkowa otrzymanych udziałów.

Jeśli kupujesz spółkę (albo przejmujesz ją inny sposób) pamiętaj o tym, że może na Tobie spoczywać odpowiedzialność za długi podatkowe przejętej spółki.

Z tego względu ważnym elementem każdej transakcji M&A jest podatkowe due diligence. Zleca je kupujący i ma na celu weryfikację, czy w kupowanej spółce nie kryją się podatkowe „trupy w szafie”. To istotne, ponieważ mogą one wpłynąć na cenę zakupu, a w skrajnych przypadkach być tzw. deal-breakerami.

W jaki sposób będzie kształtować się Twoja odpowiedzialność za długi podatkowe przejętej spółki? To zależy od rodzaju transakcji. W tym artykule przeanalizujemy Twoją sytuację w następujących wariantach:

  • zakup przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa
  • zakup udziałów (akcji)
  • przejęcie spółki w drodze połączenia
  • przejęcie spółki w drodze jej podziału

Odpowiedzialność za długi podatkowe przejętej spółki

Odpowiedzialność za długi podatkowe związane z zakupioną zorganizowaną częścią przedsiębiorstwa (lub zakupionym przedsiębiorstwem)

Powiedzmy, że chcesz kupić zorganizowaną część przedsiębiorstwa (ZCP) od Beta sp. z o.o. w postaci zakładu produkcyjnego. Badanie, które zleciłeś Profesjonalnej Firmie Doradczej sp. k. wykazało, że Beta sp. z o.o. ma 100 000 PLN zaległości podatkowych związanych z nabywanym ZCP. Mimo tego postanowiłeś kupić ten ZCP.

Co teraz się dzieje?

Udziały (akcje) możesz kupić. Niemniej, możesz je także wymienić w zamian za udziały w innej spółce (wymiana udziałów). Taka operacja ma dwie zasadnicze zalety:

  • jest bezgotówkowa oraz
  • może być bez podatku.

W tym wpisie dowiesz się czym jest wymiana udziałów, jak przepisy regulują opodatkowanie wymiany udziałów oraz jakie warunki należy spełnić, żeby wymiana udziałów nie była opodatkowana.

Co to jest wymiana udziałów?

Wymiana udziałów, to sytuacja, w której ktoś (A) obejmuje udziały w spółce (B) w zamian za udziały w innej spółce (C). Stąd cała nazwa. Wymieniam udziały jednej spółki, na udziały drugiej.

Opodatkowanie wymiany udziałów. Graf prezentuje transakcję wymiany udziałów w której Anna Zaradna wnosi 100% udziałów w Gamma sp. z o.o. do Beta sp. z o.o.

W wyniku procesu A staje się udziałowcem B. Z kolei B staje się udziałowcem C.

Z punktu widzenia opodatkowania transakcji M&A ważnym pojęciem jest przedsiębiorstwo oraz zorganizowana część przedsiębiorstwa. Jest tak dlatego, że ustawy podatkowe bardzo często przewidują preferencyjne warunki opodatkowania transakcji, których przedmiotem jest właśnie przedsiębiorstwo albo jego zorganizowana część.

W tym artykule omówię:

  • czym jest przedsiębiorstwo (lub jego zorganizowana część)
  • jaki wpływ na opodatkowanie transakcji może mieć status majątku jako przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części;
  • jakie są kryteria kwalifikacji majątku jako zorganizowanej części przedsiębiorstwa.

Zorganizowana część przedsiębiorstwa

Jaki wpływ na opodatkowanie transakcji M&A ma status majątku jako ZCP (przedsiębiorstwa)?

Najprostszy możliwy przykład dotyczy transakcji sprzedaży majątku firmowego.

Jeśli sprzedasz zorganizowaną część przedsiębiorstwa (ZCP) to transakcja nie będzie podlegała VAT (art. 6 pkt 1 ustawy o VAT). Gdybyś jednak chciał sprzedać wyłącznie linię produkcyjną, to będziesz musiał do ceny doliczyć podatek VAT. Kwotę tego podatku pokryje rzecz jasna kupujący (który będzie mógł ten VAT odliczyć).

W tym artykule dowiesz się, jakie korzyści podatkowe niesie ze sobą inwestowanie za pośrednictwem ASI w udziały (akcje) innych spółek.

Wolisz inwestować w cały „portfel” udziałów (akcji), ale uważasz, że jesteś w stanie uzyskać lepsze wyniki inwestycyjne niż tradycyjne fundusze inwestycyjne? Jeśli tak, prawdopodobnie alternatywna spółka inwestycyjna (ASI) jest dla Ciebie!

Dlaczego warto się nią zainteresować? Przede wszystkim, z uwagi na korzyści podatkowe ASI. Jeżeli aktywnie inwestujesz, to znajdziesz ich dla siebie co najmniej kilka. Pokrótce pisałem o nich już we wpisie, który linkuję TUTAJ. Tutaj ten wątek rozwijam.

Zanim jednak o nich – kilka słów o samej instytucji ASI oraz jej opodatkowaniu.

Korzyści podatkowe ASI

Co to jest ASI?

ASI to podmiot zbiorowego inwestowania, alternatywny dla „klasycznych” funduszy inwestycyjnych. Podczas gdy klasyczne fundusze inwestycyjne muszą spełnić wiele surowych wymogów prawnych (polskich i unijnych), ASI podlega uproszczonym regulacjom. To sprawia, że zarządzanie ASI jest zazwyczaj tańsze i prostsze niż w przypadku tradycyjnych funduszy

Głównym celem ASI jest gromadzenie środków (aktywów, najczęściej pieniędzy) od inwestorów, aby następnie reinwestować je dalej. Sposób, w jaki te środki są inwestowane (np. w jakie aktywa czy branże) opisuje się w polityce inwestycyjnej

Przeglądam statystyki dotyczące słów kluczowych, których wpisanie w Google powoduje, że ludzie widzą mojego bloga. Często pojawia się tam hasło PCC od sprzedaży udziałów. Co prawda, temat podatku od czynności cywilnoprawnych omówiłem już częściowo w innym wpisie, ale są w nim jedynie podstawowe informacje.

W tym wpisie będziemy eksplorować ten wątek znacznie głębiej.

Zróbmy to dla odmiany w formacie Q&A.

PCC od sprzedaży udziałów w pytaniach i odpowiedziach

Kto płaci PCC?

Podatek od czynności cywilnoprawnych zapłacisz zawsze, jeśli kupiłeś udziały lub akcje. Nawet jeżeli umówisz się ze sprzedającym, że to on pokryje koszty tego podatku, nie zmieni to faktu, że to Ty będziesz podatnikiem.

Kiedy umowa sprzedaży udziałów podlega VAT?

Podatek VAT oraz podatek PCC są konkurencyjne. Reguła jest więc taka: jeśli coś podlega podatkowi PCC, to nie podlega podatkowi VAT. Zasada ta działa oczywiście także w drugą stronę: czynność podlegająca VAT nie podlega PCC.

W ostatnim wpisie zajmowaliśmy się opodatkowaniem sprzedaży udziałów w sytuacji, w której po stronie nabywcy i sprzedawcy były osoby fizyczne. Co stanie się, gdy po stronie sprzedającego pojawi się osoba prawna (albo ściślej: podatnik CIT)?

Na gruncie VAT i PCC dzieje się dokładnie to samo, co w sytuacji osób fizycznych, dlatego tutaj odsyłam do poprzedniego wpisu.

Natomiast dużo ciekawego dzieje się w podatku dochodowym. W wielu przypadkach bowiem okaże się… że CIT od sprzedaży udziałów się nie pojawi!

CIT od sprzedaży udziałów

CIT od sprzedaży udziałów – zasada

Zasada (mechanika) opodatkowania sprzedaży udziałów przez podatnika CIT jest zasadniczo taka sama, jak w przypadku osób fizycznych. Opodatkowujesz nadwyżkę ceny ponad koszty nabycia udziałów według stawki 19%.

Jeżeli cena będzie niższa od kosztów nabycia udziałów, to wypracowujesz w ten sposób stratę. Będziesz mógł o nią obniżyć podstawę opodatkowania w kolejnych latach. Zrobisz to według tych samych zasad, co w przypadku sprzedaży jako osoba fizyczna, czyli:

  • Jednorazowo, do kwoty 5 000 000 PLN;
  • W ciągu pięciu lat podatkowych, z zastrzeżeniem że w żadnym z ww. lat nie możesz odliczyć więcej niż 50% zakumulowanej straty.

Podobnie jak w przypadku PIT, również tutaj nie możesz „żonglować” stratą. Innymi słowy, straty na sprzedaży udziałów (akcji) nie wykorzystasz do obniżenia straty „z innych źródeł”.

Ale nie po to jesteśmy podatnikami CIT, żeby płacić podatek od sprzedaży udziałów, prawda? Poniżej przedstawiam cztery najczęściej występujące w praktyce wyjątki od zasady opodatkowania CIT sprzedaży udziałów.

Newsletter Podatki w M&A

Uważasz moje treści za interesujące? Jeśli tak, to zachęcam Cię do zasubskrybowania mojego newslettera „Podatki w M&A”. Znajdziesz w nim więcej „bieżączki” związanej z opodatkowaniem transakcji M&A. Przede wszystkim – orzecznictwo oraz zmiany w przepisach. Oprócz tego, raz na jakiś czas podzielę się jakimś ciekawym case study z mojej praktyki zawodowej. Wszystko pisane w 100% bez wykorzystania AI.

Nie spamuję – newsletter wychodzi co dwa tygodnie w poniedziałki.

***

Preferencje podatkowe dla Polskiej Spółki Holdingowej

Pierwszym wyjątkiem od reguły opodatkowania sprzedaży udziałów, przewidują przepisy o tzw. polskiej spółce holdingowej (art. 24m i nast. ustawy o CIT). Sprzedaż udziałów w spółce zależnej przez spółkę holdingową może być dla tej drugiej nieopodatkowana, jeżeli spełnione zostaną warunki z art. 24o i art. 24m ust. 2 ustawy o CIT:

  1. udziałów nie kupuje podmiot powiązany (o tym, kto jest podmiotem powiązanym z podatnikiem, mówią przepisy o cenach transferowych – art. 11a i nast. ustawy o CIT – ten temat też kiedyś poruszę)
  2. spółka holdingowa zawiadomi o planowanej transakcji urząd skarbowy (co najmniej 5 dni przed zawarciem umowy)
  3. przedmiotem transakcji nie będą udziały w spółce nieruchomościowej. W uproszczeniu, chodzi tu o taką spółkę, której głównymi aktywami są nieruchomości lub prawa do nieruchomości położonej na terenie Polski
  4. spółka holdingowa musi mieć udziały w spółce zależnej nieprzerwanie przez 2 lata

Oprócz tego (co oczywiste) musimy być spółką holdingową, a spółka, której udziały sprzedajemy spółką zależną. Te dwa pojęcia definiuje nam art. 24m ust. 1 pkt 2 oraz pkt 3 ustawy o CIT.

Kiedy spółka jest spółką holdingową?

Przepisy ustawy o CIT nakładają następujące warunki aby uznać spółkę za holding, dzięki czemu, gdy sprzeda ona udziały w spółce zależnej, nie zapłaci podatku CIT.

  1. Forma prawna: spółka kapitałowa (sp. z o.o., P.S.A. albo S.A.) która płaci w Polsce podatki od całości swoich dochodów (tzw. rezydent podatkowy)
  2. Odpowiednie zaangażowanie kapitałowe: spółka musi mieć min. 10% udziałów lub akcji w spółce zależnej
  3. Brak korzystania z niektórych preferencji podatkowych: spółka nie może:
    • korzystać ze „strefowych” zwolnień z CIT (tj. związanych z posiadaniem decyzji o wsparciu na realizację nowej inwestycji albo zezwolenia na prowadzenie działalności na terenie Specjalnej Strefy Ekonomicznej) ani także
    • być spółką-członkiem podatkowej grupy kapitałowej
  4. Prowadzenie rzeczywistej działalności gospodarczej. Spełnienie tej przesłanki weryfikuje się uwzględniając m.in. kryteria majątkowo-organizacyjne (czyli czy mam jako spółka lokal, pracowników i majątek pozwalający mi wykonywać działalność gospodarczą… ale jednocześnie nie jest on sztucznie „napompowany”), a także czy zarząd spółki nie jest „za siedmioma górami”.
  5. Odpowiedni właściciele: w pewnym uproszczeniu naszym akcjonariuszem / wspólnikiem nie może być osoba (fizyczna, ale też inna spółka) z raju podatkowego. Wykluczona też jest sytuacja, w której naszym pośrednim udziałowcem jest osoba z raju podatkowego. Przykładowo – 100 udziałów Holdingu S.A. ma Alfa sp. z o.o. której wspólnikiem jest Big Money PLC z  Hong Kongu. Na marginesie, ten warunek jest osią niezgody między organami podatkowymi oraz spółkami giełdowymi, które podnosiły, że w ich przypadku (z uwagi na codzienne zmiany akcjonariatu) badanie tego warunku jest realnie niemożliwe (zwłaszcza, gdy mówimy o akcjonariuszu mającym mniej niż 5% akcji)

Kiedy spółka jest zagraniczną spółką zależną?

Tu tych warunków jest (nieco) mniej. Różnią się one nieco w zależności od tego, czy mówimy o spółce zależnej krajowej czy zagranicznej.

Dla krajowej spółki zależnej, kluczowe jest to, żeby spółka holdingowa miała w niej ponad 10% udziałów oraz nie była spółką-członkiem podatkowej grupy kapitałowej w rozumieniu art. 1a ustawy o CIT. Krajowa spółka zależna musi mieć także odpowiednią formę prawną. W obecnym stanie prawnym, może to być wyłącznie spółka z o.o. albo spółka akcyjna.

Dodatkowo, spółka taka nie może posiadać tytułów uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym lub w instytucji wspólnego inwestowania oraz innych praw majątkowych związanych z prawem do otrzymania świadczenia jako założyciel (fundator) lub beneficjent fundacji, trustu lub innego podmiotu albo stosunku prawnego o charakterze powierniczym lub praw o podobnym charakterze.

W przypadku zagranicznej spółki zależnej z kolei, kluczowe jest to, żeby była to osoba prawna (np. aktiebolag w Szwecji czy spółki s.r.o. w Czechach) będąca rezydentem podatkowym innego niż Polska kraju, ale jednocześnie nie była spółką z raju podatkowego. Ten ostatni warunek dotyczy nie tylko „rejestrowej” siedziby, ale także miejsca z którego faktycznie są wykonywane czynności zarządcze. W efekcie, taką zagraniczną spółką zależną nie będzie zarówno Great Investment SARL z siedzibą w Monako, ale także berlińska Die Holding GmbH zarządzana przez osobę mającą miejsce zamieszkania na Vanuatu.

Zwolnienie z CIT zysków ze sprzedaży udziałów w spółce przez ASI

Drugi wyjątek to tzw. alternatywne spółki inwestycyjne (ASI). Z prawnego punktu widzenia, to instytucja wspólnego inwestowania, której celem jest zbieranie aktywów (majątku) od inwestorów w celu ich dalszego inwestowania. Jednocześnie, nie jest to „tradycyjny” fundusz inwestycyjny. Jest to jednostka bardziej elastyczna i łatwiejsza w założeniu.

W przypadku ASI stosujemy art. 17 ust. 1 pkt 58a ustawy o CIT. Zgodnie z nim, dochody ze sprzedaży udziałów w spółkach, w które zainwestowała ASI jest zwolniony z CIT. Zasadniczo, są tylko dwa warunki do zastosowania tego zwolnienia:

  • nieprzerwane posiadanie min. 5% udziałów sprzedawanej spółki przez okres 2 lat;
  • spółka, której udziały są sprzedawane, nie może być tzw. „spółką nieruchomościową”.

W przypadku ASI warunków zwolnienia z CIT sprzedaży udziałów jest znacznie mniej niż w tzw. „polskiej spółce holdingowej”.

Z drugiej strony, pamiętajmy, że założenie ASI wiąże się z koniecznością spełnienia szeregu wymogów formalnych. Są one związane m.in. z kwalifikacjami zawodowymi członków zarządu, profilem inwestorów czy obowiązkami względem Komisji Nadzoru Finansowego).

Sprzedaż udziałów przez fundację

Jesteś fundatorem fundacji (zwykłej)? Jeśli tak, to zapewne wiesz, że dochody Twojej fundacji mogą być nieopodatkowane.

Wszystko dzięki mechanizmowi z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT. Zgodnie z nim, dochody Twojej fundacji są nieopodatkowane, o ile:

  • fundacja ma cele statutowe wymienione w ww. przepisie oraz
  • dochód przeznaczysz na realizację tych celów

Co więcej, wcale nie musisz konsumować tych dochodów od razu. Możesz osiągnąć te dochody, a zużyć je na cele statutowe po dwóch, pięciu czy dziesięciu latach – one dalej będą bez CIT (art. 17 ust. 1f ustawy o CIT).

I tyle. Nie ma znaczenia ani ile procent udziałów spółki posiadasz, ani jaką działalność prowadzi spółka, ani jaki ma majątek.

Mechanizm ten wynika z prostego faktu. Jeśli prowadzisz działalność gospodarczą, to masz prawo do rozliczenia kosztów uzyskania przychodów. Podatnicy którzy nie prowadzą takiej działalności, takiej możliwości nie mają. Mechanizm ten, ekonomicznie kompensuje ten niedostatek na rzecz organizacji, które realizują pożądane przez państwo cele.

W efekcie, jeśli Twoja fundacja posiada udziały w spółce, to może je sprzedać i nie opodatkowywać zysku. Musisz jednak zadbać o kwestie dokumentacyjne – tj. musisz wykazać, że zysk ze sprzedaży przeznaczyłeś na cele statutowe.

Opodatkowanie sprzedaży udziałów przez fundację rodzinną

Na koniec, chyba najbardziej gorący temat prawny i podatkowy ostatnich lat, czyli Fundacja Rodzinna.

W założeniach jest to „wehikuł” który docelowo ma ułatwić zarządzanie majątkiem generowanym przez pokolenia, rozwijać go oraz regulować zasady korzystania z niego przez osoby uprawnione (beneficjentów) w szczególności w ramach instytucji „świadczeń” w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy o fundacji rodzinnej („UFR”), którymi mogą być:

  • wypłata pieniędzy
  • przekazanie na własność majątku (np. domu, jachtu, obrazu Picassa)
  • udostępnienia fundacyjnego majątku do korzystania (np. mieszkania na Woli)

Fundacja rodzinna nie może prowadzić działalności gospodarczej. Co do zasady. Bo istnieje kilka przedmiotów działalności gospodarczych, które fundacja rodzinna może podejmować. Między innymi, są to:

  • przystępowanie do spółek handlowych i uczestnictwo w nich oraz
  • nabywanie i zbywanie papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze

Z tego powodu, w praktyce fundację rodzinną wykorzystuje się, jako podmiot sprawujący kontrolę nad spółkami należącymi do przedstawicieli danej rodziny. Równie często fundacje rodzinne za pomocą już posiadanych środków kupują udziały i akcje innych firm – w tym na giełdzie.

Ma to swoje uzasadnienie podatkowe.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT fundacje rodzinne są zwolnione z CIT podmiotowo. Czyli dochody fundacji rodzinnej – jeśli ustawa o CIT nie stanowi inaczej – są wolne od podatku. Jednym z takich wyjątków jest działalność gospodarcza spoza zakresu z art. 5 UFR (art. 6 ust. 7 w zw. z art. 24r ust. 1 ustawy o CIT).

Ten wyjątek nie dotyczy sprzedaży udziałów – więc nim się nie zajmujemy i przyjmujemy, że sprzedaż udziałów przez Fundację Rodzinną jest nieopodatkowana. To znaczy, będąc w 100% precyzyjnym, opodatkowanie jest odroczone do momentu pobrania środków przez fundatora lub beneficjenta lub rozwiązania fundacji rodzinnej (art. 24q ustawy o CIT).

Ryzyko podatkowe po stronie fundacji rodzinnej przy sprzedaży posiadanych przez krótki czas udziałów

W tej beczce miodu jest jednakże co najmniej łyżka dziegciu.

Organy podatkowe uznają, że w niektórych przypadkach sprzedaż udziałów może stanowić unikanie opodatkowania objęte tzw. klauzulą GAAR (ogólną klauzulą przeciwdziałania unikaniu opodatkowania).

W szczególności dotyczy to sprzedaży „krótkoterminowej”. Chodzi tu o taką sprzedaż, w której sprzedajemy udziały niedługo po ich nabyciu. Dodajmy, że mowa tu o udziałach nabytych niezależnie od sposobu – a więc udziałach otrzymanych od fundatora, kupionych na rynku czy objętych przy podwyższaniu kapitału zakładowego.

Dowodem na to są m.in. odmowy wydania opinii zabezpieczających przez Szefa KAS z dnia:

  • 16 grudnia 2024 r., DKP1.8082.3.2024;
  • 18 grudnia 2024 r., DKP1.8082.4.2024;
  • 19 grudnia 2024 r., DKP1.8082.7.2023;

Stanowiska te dotyczyły sytuacji w której osoby fizyczne zaplanowały sprzedaż w przeszłości (ok. 1,5 roku), ale ostatecznie wniosły udziały do fundacji rodzinnej (na 2 miesiące przed transakcją) i sprzedały je za pośrednictwem fundacji rodzinnej. W efekcie, doszło do pewnych pozytywnych skutków podatkowych – m.in. do odroczenia opodatkowania przychodów ze sprzedaży do momentu wypłaty ich przez fundację rodzinną oraz niższego efektywnego opodatkowania zysku z transakcji w porównaniu do opodatkowania, jakie wystąpiłoby, gdyby fundatorzy bezpośrednio sprzedaliby udziały (15% CIT vs. 19% PIT + 4% daniny solidarnościowej).

W ocenie Szefa KAS te korzyści były sprzeczne w okolicznościach sprawy z celami istnienia fundacji rodzinnej. Warto przytoczyć obszerny fragment jego stanowiska.

W ocenie Szefa KAS opisany we Wniosku schemat działania można również uznać za sprzeczny z przedmiotem i celem art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT w zw. z ust. 7 tego przepisu, który przewiduje zwolnienie fundacji rodzinnej w podatku dochodowym od osób prawnych, jednak z wyłączeniem działalności wykraczającej poza zakres działalność fundacji określonej ustawą o FR (ust. 7). Celem wprowadzenia ustawy o fundacji rodzinnej było bowiem kompleksowe wzmocnienie narzędzi prawnych do przeprowadzenia procesów sukcesyjnych, nie zaś umożliwienie tworzenia podmiotów pośredniczących, wehikułów prawno – finansowych, w planowanej czynności sprzedaży udziałów.

Zdaniem Szefa KAS, na podstawie okoliczności przedstawionych przez Wnioskodawców zasadnie można przyjąć, że fundacja rodzinna została przez Fundatorów wykorzystana jako pewnego rodzaju pośrednik – wehikuł, umożliwiający korzystną podatkowo sprzedaż udziałów w spółce z o.o. Potwierdzeniem takiego stanowiska jest okoliczność, że Wnioskodawcy planowali sprzedaż udziałów na długo przed powołaniem fundacji rodzinnej i na potrzeby transakcyjne (korzyść podatkowa) założyli fundację, darowali jej udziały spółki i po krótkim czasie sprzedali je inwestorowi, z poziomu fundacji. Transakcja sprzedaży udziałów była przygotowywana dużo wcześniej (od około 1,5 roku) przed powołaniem fundacji rodzinnej, zatem nie obejmowała celu sukcesyjnego, a fundacji trudno w takiej okoliczności przypisać cechę prowadzenia działalności we własnym imieniu, skoro w istocie wykonała zamiar gospodarczy darczyńców. W ocenie organu nie można przyjąć, że wprowadzenie regulacji o fundacji rodzinnej w aspekcie podatkowym w omawianych okolicznościach uchyliło w sposób dorozumiany przepisy o opodatkowaniu zysków kapitałowych.

CIT od sprzedaży udziałów

Podobny pogląd Szef KAS wyraził w odmowie wydania opinii zabezpieczającej z dnia 17 kwietnia 2025 r. (DKP1.8082.6.2024). Ten przypadek także dotyczył sytuacji sprzedaży udziałów wniesionych do fundacji rodzinnej, których sprzedaż była planowana co najmniej kilka miesięcy przed założeniem fundacji rodzinnej.

Skutki zastosowania klauzuli GAAR przy sprzedaży udziałów przez fundację rodzinną

Co może się stać, jeśli transakcja zostanie uznana za niedopuszczalne unikanie opodatkowania i będzie przedmiotem decyzji z zastosowaniem klauzuli GAAR?

To dobre pytanie.

Na podstawie art. 119a § 6 Ordynacji podatkowej, Szef KAS kwestionując skutki podatkowe takiej transakcji „pomija” przepis o zwolnieniu z CIT dochodów fundacji rodzinnej. Czyli tworzy pewną fikcję prawną, że tego przepisu nie ma w ustawie.

Praktyka – póki co – nie odpowiedziała jeszcze na pytanie o to, co w praktyce będzie oznaczać skutek w postaci „pominięcia” art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT w kontekście sprzedaży udziałów przez fundację rodzinną.

Myślę, że są dwie możliwości:

  1. uznajemy, że transakcja została dokonana z przekroczeniem zakresu dopuszczalnej działalności gospodarczej (w efekcie zysk byłby opodatkowany „sankcyjną” stawką 25% CIT) albo
  2. uznajemy, że transakcja powinna być opodatkowana tak samo, jak w przypadku każdego innego podatnika CIT (np. fundacji zwykłej albo sp. z o.o.) – czyli płacimy podatek w wysokości 19% od zysku w postaci nadwyżki otrzymanego wynagrodzenia ponad koszty nabycia udziałów.

Osobiście skłaniam się ku tej drugiej opcji. Sam fakt, że nadużyłem zwolnienia podatkowego nie oznacza, że naruszyłem przepisy dotyczące zakresu działalności fundacji rodzinnej – a dopiero to powoduje „wpadnięcie” w opodatkowanie według stawki 25%).

Dodatkowo, po stronie fundacji rodzinnej powstanie obowiązek zapłaty tzw. dodatkowego zobowiązania podatkowego (art. 58a i nast. Ordynacji podatkowej) w wysokości:

  1. 10% ustalonego przez Szefa KAS dochodu na sprzedaży (do kwoty 15 000 000 PLN) oraz
  2. 20% od nadwyżki ustalonego przez Szefa KAS dochodu na sprzedaży udziałów ponad kwotę 15 000 000 PLN.

Czynniki redukujące ryzyko zakwestionowania transakcji sprzedaży udziałów przez fundację rodzinną.

Czy to oznacza, że organ zakwestionuje każdą „krótką” sprzedaż udziałów przez fundację rodzinną? Niekoniecznie. Bardzo dużo zależy od konkretnych, indywidualnych okoliczności danej sprawy. Przykładowo, czynnikami redukującymi ryzyko, mogą być:

  1. polityka inwestycyjna, nakazująca podjęcie określonych działań w przypadku, gdy strata (zysk) na inwestycji osiągnie określony poziom
  2. chęć pozyskania środków na dalsze inwestycje
  3. konieczność upłynnienia posiadanych aktywów w celu realizacji zobowiązania do pokrycia kosztów leczenia beneficjenta lub w celu realizacji innego świadczenia na rzecz beneficjenta.

Zasadniczo, wszystko sprowadza się do tego, żeby działania fundacji rodzinnej, były spójne z jej profilem prawnym, o którym pisałem wcześniej (czyli mnożeniem majątku i zarządzaniem nim w interesie uprawnionych osób).

Inne teksty, które mogą Cię zainteresować

Dziękuję za lekturę! Jeśli chcesz dowiedzieć się czegoś więcej na temat opodatkowania sprzedaży udziałów, polecam także następujące wpisy:

  1. Transgraniczna sprzedaż udziałów. Sprzedajesz swoje udziały do kogoś spoza Polski? Dowiedz się, gdzie transakcja będzie opodatkowana.
  2. Opodatkowanie polskich spółek holdingowychW tym wpisie rozwijam wątki związane z preferencjami podatkowymi w CIT dla spółek holdingowych.
  3. Alternatywna Spółka Inwestycyjna. Korzyści podatkowe w kontekście transakcji share deal. Tutaj dowiesz się więcej o opodatkowaniu alternatywnych spółek inwestycyjnych, o których piszę we wcześniejszej części tekstu.

Często zadawane pytania

Poniżej kilka często zadawanych przez Klientów pytań w kontekście sprzedaży udziałów przez podatników CIT.

Czy jest jakiś minimalny okres posiadania udziałów przez fundację rodzinną, po którym może je sprzedać bezpiecznie bez podatku?

W aktualnym stanie prawnym – nie. Była próba wprowadzenia 3-letniego okresu „karencji” po którym sprzedaż udziałów w spółce zależnej byłaby bez podatku. Niemniej, w wyniku weta ustawy przez prezydenta Karola Nawrockiego, przepisy się nie zmieniły.

Jak opodatkowana jest sprzedaż udziałów przez spółkę opodatkowaną estońskim CIT?

Taka transakcja jest niemożliwa. Spółka, aby korzystać z estoński CIT, nie może mieć udziałów w innych spółkach. Jeśli je nabędzie, to traci prawo do korzystania z tego modelu opodatkowania z mocą wsteczną.

Doradztwo podatkowe w transakcji sprzedaży udziałów

Sprzedaż udziałów (akcji) to nie tylko kwestia uzyskania dobrej ceny. Po lekturze tego wpisu wiesz, że to także szereg obowiązków podatkowych, które warto mieć pod kontrolą.

Jeśli planujesz sprzedać swoje udziały:

  • sprawdzę, jakie będą skutki podatkowe transakcji;
  • doradzę, jak legalnie zminimalizować obciążenia podatkowe związane ze sprzedażą udziałów lub akcji;
  • pomogę w rozliczeniu podatku dochodowego oraz PCC
  • zabezpieczę podatkowo transakcję dzięki uzyskanej interpretacji indywidualnej prawa podatkowego

Jedynego czego nie zrobię, to nie wycenię Twoich udziałów (akcji). Tutaj będę natomiast w stanie polecić Ci odpowiednich specjalistów z branży, co do których mam 100% zaufania!

Zapraszam do kontaktu: damian.klosowicz@podatkiwmia.pl

Opisz swoją transakcję i przedstaw swój problem / wątpliwości, a ja zaproponuję rozwiązanie oraz przedstawię ofertę na swoje usługi.

Damian Kłosowicz
radca prawny

Zdjęcia: Brooke Cagle, S O C I A L . C U T

0
    0
    Twój koszyk
    Twój koszyk jest pustyWróc do sklepu
    Przewijanie do góry