Przeglądam statystyki dotyczące słów kluczowych, których wpisanie w Google powoduje, że ludzie widzą mojego bloga. Często pojawia się tam hasło PCC od sprzedaży udziałów. Co prawda, temat podatku od czynności cywilnoprawnych omówiłem już częściowo w innym wpisie, ale są w nim jedynie podstawowe informacje.
W tym wpisie będziemy eksplorować ten wątek znacznie głębiej.
Zróbmy to dla odmiany w formacie Q&A.
Kto płaci PCC?
Podatek od czynności cywilnoprawnych zapłacisz zawsze, jeśli kupiłeś udziały lub akcje. Nawet jeżeli umówisz się ze sprzedającym, że to on pokryje koszty tego podatku, nie zmieni to faktu, że to Ty będziesz podatnikiem.
Kiedy umowa sprzedaży udziałów podlega VAT?
Podatek VAT oraz podatek PCC są konkurencyjne. Reguła jest więc taka: jeśli coś podlega podatkowi PCC, to nie podlega podatkowi VAT. Zasada ta działa oczywiście także w drugą stronę: czynność podlegająca VAT nie podlega PCC.
W kontekście umów sprzedaży udziałów lub akcji, wynika to z art. 2 pkt 4 lit. a ustawy o PCC:
Nie podlegają podatkowi czynności cywilnoprawne, inne niż umowa spółki i jej zmiany: a) w zakresie, w jakim są opodatkowane podatkiem od towarów i usług.
oraz art. 2 pkt 4 lit. b (tiret drugi) ustawy o PCC:
Nie podlegają podatkowi czynności cywilnoprawne, inne niż umowa spółki i jej zmiany: b) jeżeli przynajmniej jedna ze stron jest zwolniona od podatku od towarów i usług z tytułu dokonania tej czynności: – z wyjątkiem umów sprzedaży udziałów i akcji w spółkach handlowych
Kiedy umowa sprzedaży udziałów lub akcji podlega VAT? W pewnym uproszczeniu wtedy gdy udziały (akcje) sprzedaje:
- dom maklerski albo broker;
- osoba (podmiot) zarządzający spółką, pobierający opodatkowane VAT wynagrodzenie za zarządzanie;
- inny podmiot, który co prawda nie zarządza spółką (spółkami) ani nie jest domem maklerskim / brokerem, ale na tyle często sprzedaje udziały (akcje), że działalność ta ma charakter zorganizowany i ciągły
Co ważne, nawet jeśli sprzedaż będzie podlegać VAT (na podstawie ww. kryteriów)… to i tak będzie z VAT zwolniona (art. 43 ust. 1 pkt 40a ustawy o VAT). Czyli wystawisz kupującemu fakturę ze stawką „ZW”, a kupujący zapłaci PCC. No, chyba że sprzedajesz udziały w spółce nieruchomościowej, wtedy omawianego zwolnienia nie zastosujesz i wystawisz fakturę ze stawką 23% VAT.
Sprzedawca może także z tego zwolnienia zrezygnować dobrowolnie – o ile zawiadomi o tym urząd skarbowy oraz będzie sprzedawać udziały do innych podatników VAT (art. 43 ust. 22 ustawy o VAT).
Ile wynosi PCC od umowy sprzedaży udziałów lub akcji?
PCC od umowy sprzedaży udziałów lub akcji wynosi 1% wartości rynkowej sprzedawanych udziałów, lub akcji (art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o PCC).
Tutaj ważna uwaga. Wartość nominalna udziałów lub akcji bardzo rzadko jest wartością rynkową udziałów, lub akcji. W zasadzie ma to miejsce wyłącznie wówczas, gdy sprzedajemy udziały lub akcje w spółce, którą zarejestrowaliśmy w KRS i od razu zawiesiliśmy działalność.
Również rzadko wartość rynkowa udziałów jest równa ich wartości bilansowej. Często kusi uproszczona wycena udziałów, poprzez:
- wzięcie bilansu,
- pomniejszenie wartości aktywów o kwotę zobowiązań
- przemnożenie tak obliczonej kwoty o % sprzedawanych udziałów w ogólnej liczbie udziałów spółki.
Niemniej, nie zawsze tędy droga. Przykładowo, ta metoda wyceny udziałów nie uwzględnia kwestii nieujętych w bilansie, a mających wpływ na wartość spółki. Przykłady? Renoma spółki oraz zdolność do generowania zysku.
Dodatkowo różne rodzaje spółek wycenia się w różny sposób, adekwatny do ich profilu działalności. Przykładowo, w przypadku spółek produkcyjnych, na wycenę większy wpływ ma zdolność do generowania zysku niż posiadany majątek.
Newsletter Podatki w M&A
Uważasz moje treści za interesujące? Jeśli tak, to zachęcam Cię do zasubskrybowania mojego newslettera „Podatki w M&A”. Znajdziesz w nim więcej „bieżączki” związanej z opodatkowaniem transakcji M&A. Przede wszystkim – orzecznictwo oraz zmiany w przepisach. Oprócz tego, raz na jakiś czas podzielę się jakimś ciekawym case study z mojej praktyki zawodowej. Jest to newsletter pisany w 100% bez wykorzystania AI, który wychodzi co dwa tygodnie w poniedziałek.
Co się stanie, jeśli cena za udziały nie będzie równa ich wartości rynkowej?
Jeżeli cena za udziały będzie niższa niż rynkowa, organ podatkowy wezwie Cię do obniżenia albo podwyższenia zadeklarowanej ceny transakcji oraz poda własną, wstępną wycenę. Na wykonanie wezwania będziesz miał co najmniej 14 dni.
Co ważne, zgodnie z wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 20.04.2018 r., I SA/Kr 31/18
Organ obowiązany jest również z uwagi na zasady ogólne postępowania, uzasadnić własną wstępną wycenę oraz swoje stanowisko, zgodnie z którym wycena podana przez podatnika nie odpowiada rzeczywistej wartości rynkowej.
Jeśli zignorujesz wezwanie (albo podasz kwotę nierynkową) organ samodzielnie określi wartość rynkową nabytych udziałów z wykorzystaniem opinii biegłego (własnego) albo opinii rzeczoznawcy przedłożonej przez podatnika.
Jakie będą tego skutki? Oczywiście dopłata PCC (wraz z odsetkami za opóźnienie) oraz ryzyko pokrycia kosztów biegłego. To drugie ma miejsce, jeśli Twoja wycena będzie różnić się o ponad 33% od tej, którą wskaże biegły.
Ile mam czasu na zapłacenie PCC?
PCC musisz zapłacić w ciągu 14 dni. W tym samym terminie musisz złożyć deklarację PCC-3.
Od tej reguły są dwa wyjątki:
- Deklaracja zbiorcza. Jeśli zawrzesz co najmniej trzy umowy sprzedaży udziałów w przeciągu 14 dni, to możesz złożyć deklarację zbiorczą (PCC-4). Podatek z takiej deklaracji opłacasz w terminie do 7. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym zawarłem umowy (art. 10 ust. 1a ustawy o PCC)
- Zawarcie umowy przed notariuszem. Wtedy notariusz ma obowiązek zająć się rozliczeniem PCC. Notariusz pobierze od Ciebie środki na zapłatę podatku i co więcej – odmówi zawarcia umowy, jeśli nie przekażesz mu środków.
Jaka jest podstawa opodatkowania PCC w walucie obcej?
To wartość rynkowa udziałów, a nie cena w umowie determinuje wysokość PCC. Niemniej, jeżeli te dwie wartości są równe, to możemy przeliczyć cenę według średniego kursu NBP z dnia transakcji.
Tutaj odsyłam m.in. do interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 30.07.2018 r. (0111-KDIB2-2.4014.82.2018.1.AR):
Wobec braku w ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych uregulowań dotyczących sposobu ustalenia wartości podstawy opodatkowania dla świadczeń wyrażonych w walucie obcej, tj. w omawianym przypadku w Euro, do obliczenia podstawy opodatkowania należy przyjąć średni kurs Euro ogłoszony przez NBP na dzień powstania obowiązku podatkowego. Sposób ustalenia średniego kursu określa uchwała Nr 51/2002 r. Zarządu Narodowego Banku Polskiego z 23 września 2002 r. (tekst jedn.: Dz. Urz. NBP z 2013 r. poz. 18 z późn. zm.), a sposób jego wyliczenia jest zbliżony do definicji wartości rynkowej określonej w ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych, gdyż jest ustalony na podstawie średnich kursów walut. W tym zakresie stanowisko Wnioskodawcy należało uznać za prawidłowe.
Czy muszę zapłacić PCC od przedwstępnej umowy sprzedaży udziałów (akcji)?
Nie. Umowa przedwstępna jedynie wskazuje, na jakich warunkach ma być zawarta umowa przyrzeczona oraz zobowiązuje do jej zawarcia. Sama jednak nie jest umową sprzedaży.
Artykuł 1 ustawy o PCC przewiduje zamknięty katalog zdarzeń, które powodują powstanie obowiązku zapłaty PCC. Znajdziemy w nim umowę sprzedaży, ale już nie umowę przedwstępną. W efekcie termin na zapłatę PCC otwiera się razem z zawarciem umowy przyrzeczonej. Czyli umowy sprzedaży, do której zawarcia zobowiązaliśmy się umową przedwstępną.
Kiedy muszę zapłacić PCC od warunkowej umowy sprzedaży udziałów (akcji)?
Warunkowa umowa sprzedaży, to już nieco inna historia. Taka umowa, jest „zwykłą” umową sprzedaży. Warunek wprowadzony do umowy powoduje jedynie, że z punktu widzenia prawnego zawiesza się moment wykonania umowy do czasu spełnienia się warunku. Podatkowo jednak nie przesuwa nam momentu powstania obowiązku zapłaty PCC. Tu odsyłam m.in. do interpretacji indywidualnej DKIS z dnia 18.06.2021 r. (0111-KDIB2-3.4014.154.2021.2.MD)
Natomiast, gdyby warunek się nie spełnił, mamy prawo do ubiegania się o zwrot PCC (art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy o PCC). Tutaj ważna uwaga — urząd zwróci nam podatek tylko wtedy, jeśli zapłaciliśmy go maksymalnie pięć lat wcześniej.
Odstąpił*m od umowy sprzedaży udziałów. Czy mam prawo do ubiegania się o zwrot PCC?
Niestety, w tym przypadku nie masz prawa do zwrotu PCC. Podstawy do zwrotu PCC określa art. 11 ust. 1 ustawy o PCC, zgodnie z którym podatek podlega zwrotowi, jeśli:
- uchylone zostały skutki prawne oświadczenia woli (nieważność względna);
- nie spełnił się warunek zawieszający, od którego uzależniono wykonanie czynności cywilnoprawnej;
- (uchylony)
- spółka nie została zarejestrowana w rejestrze przedsiębiorców lub wysokość kapitału zakładowego spółki kapitałowej została zarejestrowana w kwocie niższej niż określała umowa spółki — w części stanowiącej różnicę między podatkiem zapłaconym i podatkiem należnym
- podwyższenie kapitału zakładowego spółki nie zostanie zarejestrowane lub zostanie zarejestrowane w wysokości niższej niż określona w uchwale — w części stanowiącej różnicę między podatkiem zapłaconym i podatkiem należnym od podwyższenia kapitału zakładowego ujawnionego w rejestrze przedsiębiorców
- nie dokonano wpisu hipoteki do księgi wieczystej.
To jedyne sytuacje, w którym możemy ubiegać się o zwrot PCC. Na tej liście nie ma odstąpienia od umowy sprzedaży, w związku z tym ta czynność nie daje nam prawa do żądania zwrotu zapłaconego PCC. Potwierdza to także orzecznictwo sądów administracyjnych – np. wyrok NSA z dnia 2.04.2015 r., II FSK 719/13
Czy muszę zapłacić podatek od kupna udziałów niemieckiej spółki GmbH?
To zależy 🙂
Udziały spółki, są prawem majątkowym, które dają nam szereg uprawnień korporacyjnych i majątkowych (m.in. prawo do głosu i prawo do dywidendy). Ich sprzedaż jest opodatkowana PCC (bez dodatkowych warunków) jeśli są wykonywane w Polsce. Jeżeli jednak są one wykonywane za granica, to ich sprzedaż jest opodatkowana w Polsce tylko wtedy, gdy:
- kupujący mieszka w Polsce (lub ma siedzibę w Polsce) oraz
- umowa zostanie zawarta w Polsce.
Wynika to z art. 1 ust. 4 ustawy o PCC.
W przypadku udziałów spółek przyjmuje się, że są one prawami majątkowymi, które są wykonywane w kraju siedziby spółki (por. np. wyrok NSA z dnia 28.07.2005 r., II FSK 577/05). W przypadku udziałów w spółek GmbH będą to oczywiście Niemcy.
Zakup takich udziałów będzie opodatkowany PCC tylko wtedy, gdy umowa będzie zawarta w Polsce oraz kupujący będzie mieszkać w Polsce (mieć w Polsce siedzibę).
Przykład 1:
Jan Kowalski mieszka na stałe w Warszawie. Kupił 100 udziałów w Ordnung GmbH od Hansa Riemanna. Umowa została zawarta w Berlinie. Transakcja nie będzie podlegać PCC
Przykład 2:
Holding SA z siedzibą w Krakowie kupiła 100 udziałów w Societe SARL z siedzibą w Paryżu od Jeanette Rousseau. Umowa została zawarta w Warszawie. Transakcja będzie podlegać PCC.
Z reguł omówionych przeze mnie wynika, że podatnikiem PCC może być też osoba niemająca z Polską nic wspólnego.
W praktyce spotkałem się z przypadkiem, w którym udziały w polskiej spółce z o.o. kupiła belgijska spółka BV od brytyjskiej spółki LTD.
Czy zapłacę PCC od akcji kupionych na giełdzie?
Nie, zakup akcji na giełdzie jest zwolniony z PCC (art. 9 pkt 9 ustawy o PCC). Jest jednak mały haczyk: jeśli umówimy się na zakup akcji spółki notowanej na giełdzie, ale sprzedaż odbędzie się poza giełdą, to taka sprzedaż nie będzie objęta zwolnieniem.
Autopromocja: PCC od zakupu udziałów (e-book, PDF)
Jeśli chcesz wiedzieć jeszcze więcej na temat PCC od zakupu udziałów, zapraszam do zakupu mojego e-booka. Znajdziesz go TUTAJ. Dowiesz się z niego między innymi jak wypełnić PCC-3, a także czy organy podatkowe w ogóle interesują się PCC.
Inne teksty, które mogą Cię zainteresować
Dziękuję za lekturę! Jeśli chcesz dowiedzieć się czegoś więcej na temat opodatkowania sprzedaży udziałów, polecam także następujące wpisy:
- VAT od sprzedaży udziałów. W tym wpisie dowiesz się wszystkiego na temat konkurencyjnego dla PCC podatku VAT. Odpowiadam w nim m.in. na pytania o to, kiedy ten podatek jest do zapłaty, a także o miejsce opodatkowania transakcji.
- Transgraniczna sprzedaż udziałów. Sprzedajesz swoje udziały do kogoś spoza Polski? Dowiedz się, gdzie transakcja będzie opodatkowana
W czym mogę Ci pomóc?
Choć PCC nie jest najbardziej skomplikowanym podatkiem na świecie, to i tak warto oddać komuś jego rozliczenie. W ramach swojej praktyki mogę na przykład obliczyć dla Ciebie należny PCC, a także złożyć za Ciebie deklarację PCC-3. Jeśli w Twojej transakcji jest wątek PCC który chcesz, żeby został przeze mnie zaopiekowany, napisz na adres: damian.klosowicz@podatkiwmia.pl
Damian Kłosowicz
radca prawny
Zdjęcie: Liza Summer, Alex P
***
Czy możliwa jest sprzedaż udziałów bez podatku? Fundacja rodzinna, alternatywna spółka inwestycyjna (ASI) i polska spółka holdingowa jako sprzedawca udziałów
W ostatnim wpisie zajmowaliśmy się opodatkowaniem sprzedaży udziałów w sytuacji, w której po stronie nabywcy i sprzedawcy były osoby fizyczne. Co stanie się, gdy po stronie sprzedającego pojawi się osoba prawna (albo ściślej: podatnik CIT)? Na gruncie VAT i PCC dzieje się dokładnie to samo, co w sytuacji osób fizycznych, dlatego tutaj odsyłam do poprzedniego wpisu (LINK).
Natomiast dużo ciekawego dzieje się w podatku dochodowym. W wielu przypadkach bowiem okaże się… że CIT od sprzedaży udziałów się nie pojawi! [Czytaj dalej…]