Transgraniczna sprzedaż udziałów

Transgraniczne transakcje M&A odgrywają istotną rolę w praktyce gospodarczej. Wynika to z oczywistego faktu, a mianowicie że gospodarka jest zglobalizowana. W efekcie firmy z całego świata poszerzają swoje zasięgi i obejmują nimi także Polskę. Prościej natomiast – zamiast stawiać firmę od zera – kupić już istniejącą spółkę. Oczywiście, w drugą stronę ten proces także zachodzi, Polacy także przejmują firmy zagranicą.

To otwiera jednak pytanie, gdzie opodatkować taką transakcję. W grę wchodzi tutaj nie tylko polskie prawo podatkowe, ale także międzynarodowe prawo podatkowe.

Na ten temat będzie kilka wpisów.

W pierwszym odcinku omówię najczęściej pojawiające się problemy związane z opodatkowaniem transgranicznych transakcji sprzedaży udziałów. Dotyczyć one będą podatków dochodowych (PIT, CIT), ale także podatków transakcyjnych (VAT, PCC).

Dołącz do grona subskrybentów mojego newslettera!

Jak zawsze, zachęcam do subskrybowania mojego newslettera Podatki w M&A.  W każdym z jego odcinków można znaleźć dużo najświeższych informacji ze świata opodatkowania transakcji „spółkowych”. W szczególności, piszę w nim o najnowszym orzecznictwie sądów (polskich oraz TSUE) oraz o zmianach w przepisach. Jeśli więc chcesz być na bieżąco, zdecydowanie warto dołączyć do grona moich subskrybentów.

Dodam tylko, że subskrypcja jest za darmo.

Transgraniczna sprzedaż udziałów – VAT

Jak wspomniałem we wpisie pt. VAT od sprzedaży udziałów, podatek ten przy sprzedaży udziałów to prawdziwy biały kruk.

Co w sytuacji, jeżeli jako podatnik VAT sprzedajemy udziały do podatnika spoza Polski?

Otóż, sprzedaż udziałów jest traktowana dla potrzeb VAT jako świadczenie usług (bo udziały / akcje nie są towarem). To z kolei jest opodatkowane w miejscu ich świadczenia.

Gdzie znajduje się miejsce świadczenia usług każdorazowo jest uzależnione od statusu kupującego usługę:

1. jeśli kupującym jest konsument (nie-podatnik VAT) – usługa jest opodatkowana w siedzibie sprzedawcy;
2. jeśli kupującym jest przedsiębiorca – usługa jest opodatkowana w kraju jego siedziby

Czyli sprzedaż udziałów do konsumenta, zawsze będzie opodatkowana w Polsce.

Jeżeli jednak sprzedamy udziały (akcje) przedsiębiorcy, to musimy każdorazowo sprawdzić, jak prawo państwa kontrahenta opodatkowuje sprzedaż udziałów i tamże uregulować ew. podatek (albo i nie, jeśli transakcja jest tamże z VAT zwolniona)

Sprawa jest prosta w przypadku państw unijnych. Podatek VAT ma charakter bardzo silnie zharmonizowanego. Innymi słowy, większość zasad związanych z tym podatkiem jest taka sama w każdym z państw członkowskich.

Jeśli chodzi o transakcje na udziałach, to unijna Dyrektywa 2006/112/WE zobowiązuje do zwolnienia z VAT transakcji, których przedmiotem są akcje lub udziały (art. 135 ust. 1 lit. f Dyrektywy). Wyłączone z tego obligatoryjnego zwolnienia są tylko dokumenty ustanawiające tytuł prawny do towarów oraz praw lub papierów wartościowych, o których mowa w art. 15 ust. 2.

Więc jeśli już przyjmiemy, że jesteśmy podatnikami VAT, to sprzedając przedsiębiorcy unijnemu udziały spółki innej niż nieruchomościowa, możemy być na 99% pewni, że transakcja ta będzie zwolniona z VAT.

Transgraniczna sprzedaż udziałów – PCC

Jeżeli sprzedajemy udziały, to PCC rzecz jasna nas nie interesuje. Jest to podatek, który płaci kupujący. Ten podatek będzie więc dotyczyć dwóch sytuacji:

• kontrahent spoza Polski kupuje udziały (akcje) w polskiej spółce albo
• my kupujemy udziały w spółce od zagranicznego kontrahenta

W pierwszym przypadku, PCC jest płatny bezwarunkowo. Niezależnie od tego, gdzie siedziby mają strony umowy ani gdzie siedzibę ma spółka, której udziały są sprzedawane, kupujący musi zapłacić PCC.

W drugim przypadku PCC może się pojawić o ile sama umowa będzie zawarta w Polsce. Jeśli natomiast kupilibyśmy udziały w Berlinie, Paryżu czy Tokio, podatku nie zapłacimy.

Wynika to z art. 1 ust. 4 ustawy o PCC zgodnie z którym:

4. Czynności cywilnoprawne podlegają podatkowi, z zastrzeżeniem ust. 4a i 5, jeżeli ich przedmiotem są:

1) rzeczy znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub prawa majątkowe wykonywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

2) rzeczy znajdujące się za granicą lub prawa majątkowe wykonywane za granicą, w przypadku gdy nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i czynność cywilnoprawna została dokonana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Pierwszy przypadek, to rzecz jasna pkt. 1 ponieważ udziały to prawa majątkowe które uznaje się za wykonywane w kraju siedziby spółki.

Drugi przypadek, jest opisany w pkt. 2. Tutaj ustawa warunkuje opodatkowanie PCC sprzedaży udziałów tym, żeby kupujący miał siedzibę w Polsce oraz żeby umowa była zawarta w Polsce.

Transgraniczna sprzedaż udziałów – PIT/CIT

To teraz chyba najciekawsza dla większości z Was część tekstu. Mianowicie, gdzie płacimy podatek od zysku ze sprzedaży udziałów?

Tutaj… to zależy.

Ale od początku.

Wprowadzenie – Modelowa Konwencja OECD

Dawno, dawno temu, państwa uznały, że niedopuszczalna jest sytuacja, w której to samo zdarzenie byłoby opodatkowane w dwóch państwach. Słusznie przyjęto, że to ogranicza swobodę gospodarczą oraz przepływ osób i kapitału – filary wolnorynkowej gospodarki.

W efekcie przyjęto Modelową Konwencję OECD w sprawie podatku od dochodu i majątku („Konwencja”). Jest to umowa, która jest bazą zawieranych przez kraje OECD umów o unikania podwójnego opodatkowania z poszczególnymi państwami. Konwencja ta (oraz poszczególne umowy) zawierają reguły kolizyjne, rozstrzygające spór co do tego, gdzie opodatkowujemy zdarzenie:

• w państwie rezydencji – czyli gdzie podatnik ma siedzibą czy może
• w państwie źródła – tam, gdzie dochód powstaje ekonomicznie

Zasadniczo, polskie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania są oparte o tę konwencję.

Dodatkowo, obok Konwencji funkcjonuje także Komentarz do Konwencji, który ma za zadanie pomóc w interpretacji Konwencji oraz samych umów opartych o Konwencję. Komentarz ten, ma kilka tysięcy stron i jest regularnie aktualizowany. Przykładowo, w listopadzie 2025 r. opublikowano dużą aktualizację Komentarza związaną ze statusem pracownika na home-office jako zakładu podatkowego. Link do samego komentarza znajdziecie TUTAJ.

Na marginesie, obok Modelowej Konwencji OECD mamy także Modelową Konwencję ONZ. Ta jednak – jeśli chodzi o polskie umowy – jest stosowana bardzo, bardzo rzadko.

Kraj opodatkowania sprzedaży udziałów lub akcji

Konwencja dotyka problemu miejsca opodatkowania umów sprzedaży udziałów w art. 13 (capital gains).

Zgodnie z nim, miejsce opodatkowania zysków ze sprzedaży majątku jest uzależnione od przedmiotu transakcji. Szczegółowo zostały opisane cztery przypadki:

• nieruchomości;
• ruchomości związane z zakładem podatkowym;
• statki i samoloty sprzedawane przez przedsiębiorcę wykorzystujące ww. maszyny do świadczenia transportu międzynarodowego
• udziały w spółce nieruchomościowej oraz

Zysk ze sprzedaży wszystkiego, co nie mieści się w ww. kategoriach, jest opodatkowany w państwie sprzedawcy (art. 13 ust. 5 Konwencji).

Czy to jednak kończy temat? Niekoniecznie. Z dwóch przyczyn:

• Konwencja jest bazą dla umów, ale jednocześnie same umowy mogą mieć postanowienia odmienne od Konwencji;
• Państwa podpisujące Konwencje mogą poczynić zastrzeżenia (reservations) co do stosowania poszczególnych przepisów.

Przykładem są umowy zawierane przez Chile:

Zyski osiągane przez osobę mającą miejsce zamieszkania lub siedzibę w Umawiającym się Państwie z przeniesienia własności tytułów lub innych praw stanowiących kapitał spółki lub wszelkich innych instrumentów finansowych położonych w drugim Umawiającym się Państwie mogą być opodatkowane w tym drugim Państwie

Kraj opodatkowania sprzedaży udziałów lub akcji w spółce nieruchomościowej

Jak wspomniałem wyżej, Konwencja odrębnie reguluje sytuację tzw. spółek nieruchomościowych, czyli takich spółek, których większość majątku (ponad połowa) stanowią nieruchomości.

Konwencja uprawnia kraj położenia nieruchomości, do opodatkowania „u siebie” zysków ze sprzedaży udziałów w spółce.

Uprawnia – nie obliguje.

Innymi słowy, taka transakcja będzie opodatkowana w kraju położenia nieruchomości, jeśli:

• konkretna umowa to dopuszcza oraz;
• kraj położenia nieruchomości posiada przepisy regulujące szczegółowo zasady opodatkowania takiej transakcji.

Przykładowo, ten problem nie dotyczy umowy między Polską oraz Izraelem, która nie posiada klauzuli dopuszczającej opodatkowanie zbycia udziałów w kraju położenia nieruchomości. Będzie natomiast dotyczyć przykładowo Belgii czy Arabii Saudyjskiej, które takie klauzule zawierają.

Co do Polski, to jak najbardziej mamy przepisy, które wykonują prawo Polski do opodatkowania transakcji sprzedaży udziałów w spółkach, których majątek składa się z położonych w Polsce nieruchomości.

Są to:

1. 3a ust. 3 pkt 4-4a ustawy o CIT (analogicznie: art. 3 ust. 6-6a ustawy o PIT), które określają dochód ze zbycia udziałów w spółce nieruchomościowej, jako taki, który podlega opodatkowaniu w Polsce, nawet jeżeli osiąga go podmiot inny, niż polski rezydent podatkowy oraz
2. 26aa ustawy o CIT (analogicznie: art. 41 ust. 4f-4h ustawy o PIT) – zobowiązujące spółkę nieruchomościową (kwalifikowaną, definiowaną w art. 3a ust. 4a i art. 3 ust. 6a ustawy o PIT) do poboru zaliczki na CIT / PIT od zysku ze sprzedaży… własnych udziałów.

Transakcja opodatkowana w dwóch państwach – co dalej?

Jeżeli sprzedamy udziały w spółce nieruchomościowej (albo w Państwie, które podobnie jak Chile zastrzega sobie prawo opodatkowania zysków ze zbycia udziałów w lokalnej spółce „u siebie”), może się okazać, że transakcja będzie opodatkowana w dwóch państwach:

• państwie źródła (miejsce położenia nieruchomości / siedziby spółki)
• państwie rezydencji podatkowej (co do zasady, miejscu siedziby lub zamieszkania), gdzie domyślnie są opodatkowane nasze dochody globalne

Z drugiej strony, umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania powinny temu zapobiec. Stąd też umowy oraz poszczególne przepisy krajowe przewidują mechanizmy unikania podwójnego opodatkowania:

• metodę wyłączenia – dzięki której dochód spoza Polski nie jest w Polsce opodatkowany, ale może mieć wpływ na stawkę podatku, którą zostanie objęty dochód krajowy oraz
• metodę zaliczenia – dzięki której opodatkowujemy w Polsce cały dochód, ale podatek zapłacony za granicą obniża nam podatek do zapłaty w Polsce

To, która metoda ma zastosowanie, jest zależna od tego, czy:

1. w ogóle z danym państwem Polska ma zawartą umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania
2. jesteśmy podatnikiem CIT czy PIT oraz
3. jakiego dochodu dotyczy podwójne opodatkowanie

Z uwagi na mnogość konfiguracji, nie sposób jest zaprezentować wszystkie możliwe warianty. 

W większości przypadków, zadziała metoda zaliczenia proporcjonalnego. Jest to wariant metody zaliczenia, pozwalający na odliczenie od polskiego podatku, podatek zapłacony zagranicą. Jednocześnie, metoda ta pozwala na odliczenie wyłącznie części podatku zapłaconego za granicą, przypadającej na dochód uzyskany zagranicą.

Jan Kowalski sprzedał udziały w Svenska Telefon AB i uzyskał z tego tytułu zysk w wysokości 100 000 złotych, od którego odprowadził 15 000 zł podatku. Zysk z transakcji osiągnięty w Polsce wyniósł 300 000 złotych. W efekcie jego dochód podlegający opodatkowaniu wyniósł 400 000 złotych. Bez prawa do odliczenia zapłaciłby 76 000 zł podatku. Limit odliczenia kalkulujemy według wzoru:

Globalny Podatek * (Zysk w Szwecji / Zysk Globalny)

Podstawiając liczby do wzoru wychodzi nam 19 000 złotych.

Kwota odliczenia nie przekracza kwoty podatku zapłaconego w Szwecji, od polskiego podatku (76 000 zł) odliczy cały podatek zapłacony w Szwecji (15 000 zł) i ostatecznie w Polsce zapłaci 61 000 zł podatku

W czym mogę Ci pomóc?

Myślę, że już ten krótki wpis pokazał, że skutki podatkowe transgranicznej sprzedaży udziałów nie są proste w ocenie. Obiektywnie, bez fachowego wsparcia doradcy orientującego się dobrze w prawie krajowym oraz międzynarodowym, jest to niemal niemożliwe. Jeśli stoisz przed dylematem sprzedaży udziałów w spółce i wiesz, że będzie miała element transgraniczny – zapraszam do kontaktu.

W ramach swojej praktyki :

1. ocenię, gdzie będzie opodatkowana transakcja;
2. wskażę, jaka metoda unikania podwójnego opodatkowania będzie zastosowana (i jak ją zastosować w praktyce)
3. zabezpieczę podatkowo transakcję dzięki uzyskanej interpretacji indywidualnej prawa podatkowego lub opinii zabezpieczającej;
4. pomogę w rozliczeniu PCC oraz / lub podatku dochodowego

Zapraszam do kontaktu: damian.klosowicz@podatkiwmia.pl

Opisz swoją transakcję i przedstaw swój problem / wątpliwości, a ja zaproponuję rozwiązanie i przedstawię ofertę na swoje usługi.

Damian Kłosowicz
radca prawny