VAT od sprzedaży udziałów – kiedy w ogóle się pojawia i co zmienia w transakcji?

Artykuł ostatni raz aktualizowany: kwiecień 2026 r.

Z umową sprzedaży udziałów, najczęściej kojarzy nam się podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC). Jest to słuszne skojarzenie, ponieważ ten podatek transakcyjny obejmuje większość (99%?) umów sprzedaży udziałów. Co natomiast z tym jednym procentem?

W tych rzadkich przypadkach, pojawi się VAT od sprzedaży udziałów.

W tym artykule omówię najważniejsze kwestie związane z opodatkowaniem VAT sprzedaży udziałów. Między innymi dowiesz się:

1. kiedy umowy sprzedaży udziałów są opodatkowane VAT;
2. czy zawsze podatek VAT od umowy sprzedaży udziałów zapłacimy w Polsce;
3. jak działa zwolnienie z VAT dla transakcji na udziałach i kiedy może ono być wyłączone;
4. jakie są warunki odliczenia VAT od umowy sprzedaży udziałów oraz od usług doradczych związanych z transakcją

Jeśli planujesz sprzedaż udziałów (albo zakup) i chcesz uniknąć kosztownych niespodzianek na etapie rozliczeń – ten przewodnik pomoże Ci szybko ustalić, gdzie są ryzyka i na co zwrócić uwagę w dokumentach.

Newsletter Podatki w M&A

Zanim jednak przejdziesz do lektury artykułu, zapraszam Cię do subskrypcji mojego newslettera „Podatki w M&A”. Jest to (chyba) jedyny na rynku newsletter poświęcony opodatkowaniu transakcji „spółkowych”.

Co znajdziesz w środku?

• Aktualne informacje o zmianach w przepisach podatkowych dotyczących transakcji M&A;
• Najnowsze orzeczenia sądów administracyjnych;
• Projekty legislacyjne, które mogą wpłynąć na struktury transakcyjne;
• Praktyczne przykłady z doradztwa podatkowego.

Newsletter ukazuje się co dwa tygodnie, w poniedziałki. Jeśli interesujesz się podatkami w kontekście transakcji spółkowych – warto być na bieżąco.

Kto jest (może być) podatnikiem VAT?

Podatek VAT to bardzo specyficzny podatek. Płaci go każdy, kto prowadzi działalność gospodarczą.

Nawet nie musi to być podmiot, który ma własną osobowość prawną.

Przykładowo, formalnie spółka cywilna nie jest osobną spółką. To „tylko” umowa między osobami, w której zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu biznesowego (por. art. 860 i nast. Kodeksu cywilnego).

Albo małżeństwo. Formalnie, małżeństwo nie jest osobnym bytem prawnym.  Natomiast zdaniem TSUE jednym podatnikiem VAT jak najbardziej może być małżeństwo, przykładowo gdy sprzedają wspólny majątek. Zainteresowanych odsyłam do wyroku TSUE z dnia 3.04.2025 r., C-213/24. Brzmi to jak dygresja, ale z drugiej strony, co jeśli udziały są w majątku wspólnym małżeństwa i postanowi je sprzedać?

Co oznacza to dla Ciebie? 

Z jednej strony, to że masz NIP oraz jesteś zarejestrowan* jako czynny podatnik VAT nie przesądza, że sprzedaż udziałów będzie podlegała VAT.

Z drugiej strony, to że nie prowadzisz działalności gospodarczej w jakiejkolwiek formie  (choćby najprostszego „JDG”) nie oznacza automatycznie, że sprzedaż udziałów nie będzie podlegała VAT.

Wynika to z definicji działalności gospodarczej przyjmowanej dla potrzeb VAT. Jest ona znacznie szersza niż potoczne rozumienie tego terminu – stąd VAT może pojawić się tam, gdzie intuicyjnie się go nie spodziewamy.

Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o VAT:

Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

Pamiętaj – traktuj VAT jako odrębny mikrokosmos, który rządzi się swoimi prawami i nie daj się złapać w pułapkę myślową, zgodnie z którą wszystko co robię jako firma podlega VAT.

Co jest opodatkowane VAT?

Zakres opodatkowania VAT określa nam art. 5 ust. 1 ustawy o VAT.

Obejmuje on odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług, eksport oraz import towarów, a także transakcje wewnątrzunijne (WNT/WDT).

Co do zasady, VAT obejmuje wyłącznie czynności mieszczące się w tych kategoriach. Dla uproszczenia tego tekstu, pomijam wątki takie jak (przykładowo) nieodpłatne świadczenie usług, które w pewnych warunkach też może być opodatkowane.

Jeśli chodzi o udziały, to ich sprzedaż (z perspektywy VAT) będzie świadczeniem usługi.

Wynika to z tego, że towary muszą albo mieć charakter materialny (być rzeczami) albo być energią (art. 2 pkt 6 ustawy o VAT). Udział natomiast, to prawo majątkowe (wartość niematerialna), więc przeniesienie jego własności nie będzie dostawą towarów.

W dalszych krokach trzeba więc ustalić:

1. czy sprzedający działa jako podatnik VAT oraz
2. gdzie jest miejsce świadczenia usługi (bo to przesądza, czy rozliczamy VAT w Polsce)

Kiedy sprzedaję udziały (akcje) w ramach działalności gospodarczej?

Jak wspomniałem wcześniej, opodatkowaniu podatkiem VAT podlegają czynności wykonywane w ramach działalności gospodarczej. Kiedy mamy do czynienia z taką działalnością w kontekście obrotu udziałami?

Odpowiedź na to pytanie daje nam orzecznictwo TSUE zgodnie z którym, podatnik sprzedaje udziały (akcje) w ramach działalności gospodarczej przede wszystkim w trzech przypadkach:

Udziały sprzedaje dom maklerski albo broker.

To rozumie się samo przez się. Przedmiotem działalności obydwu ww. podmiotów, jest z definicji handel udziałami (akcjami), więc trudno przyjąć, że sprzedaż przez nie udziałów (akcji) byłaby poza ich działalnością gospodarczą.

Udziały sprzedaje podmiot, który robi to regularnie oraz w sposób zorganizowany.

Ta sytuacja wynika wprost z definicji działalności gospodarczej z ustawy o VAT. Rzecz jasna, tutaj zawsze mogą pojawić się spory na następującym tle:

• od ilu transakcji rozpoczyna się regularny obrót udziałami (akcjami)
• jak duże musi być nasze zaangażowanie w obrót udziałami (akcjami), żeby uznać, że nasza działalność nabędzie przymiotu regularności.

Przykładowe czynniki, które bierze się pod uwagę, przy analizowaniu czy sprzedajemy udziały regularnie i zorganizowanie to:

• częstotliwość i powtarzalność transakcji;
• zorganizowanie procesu (przykładowo – istnienie zespołu odpowiedzialnego za obrót udziałami, polityka inwestycyjna, procedury)
• aktywne działania, podejmowane w celu zakupu i sprzedaży udziałów

Co ważne, nie ma magicznej liczby transakcji, której przekroczenie powoduje, że prowadzimy działalność gospodarczą. Liczy się całokształt okoliczności.

Udziały sprzedaje podmiot, który uczestniczy „usługowo” w zarządzaniu spółką.

Tej podstawie opodatkowania VAT sprzedaży udziałów, poświęcę kolejny – dłuższy fragment, bo w praktyce transakcyjnej jest szczególnie istotna.

VAT od sprzedaży udziałów należących do wspólnika-zarządcy

Częstą sytuacją w spółkach jest to, że wspólnik jednocześnie jest członkiem zarządu w spółce. Czy to powoduje z automatu, że sprzedaż przez niego udziałów będzie podlegała VAT? Czasem.

Kluczowe jest, czy wspólnik świadczy odpłatne usługi (transakcje opodatkowane) i czy robi to samodzielnie (kryterium niezależności).

Należy więc odróżnić następujące, dwie sytuacje:

Sytuacja 1: Adam Małolepszy ma 100 udziałów w Beta sp. z o.o., której jest członkiem zarządu. Nie pobiera jednakże za to wynagrodzenia, ani nie świadczy żadnych dodatkowych usług na rzecz Beta. Postanowił on sprzedać swoje udziały. Transakcja nie będzie podlegała VAT.

Sytuacja 2: Bartosz Kowalski ma 100 udziałów w Beta sp. z o.o., której jest członkiem zarządu. Oprócz tego, świadczy na rzecz swojej spółki usługi z zakresu back-office i egzekucji należności. Wystawia z tego tytułu Becie faktury. Transakcja sprzedaży udziałów prawdopodobnie będzie podlegała VAT.

Warto mieć to na uwadze w kontekście spółek holdingowych. Jeżeli mamy spółkę-matkę, która jedynie posiada udziały (akcje) w spółkach-córkach (holding pasywny), to sprzedaż przez nią tych udziałów nie będzie podlegała VAT.

Ale jeżeli holding pełni funkcję tzw. centrum usług wspólnych dla całej grupy albo po prostu świadczy usługi na rzecz niektórych spółek-córek (np. administracyjne czy księgowe), czyli mamy holding aktywny – wtedy można go potraktować jako podatnika VAT w kontekście sprzedaży udziałów.

Wniosek ten wynika m.in. z wyroku TSUE z dnia 20.06.1991 r., C-60/90 (Polysar) ale także wyroku z dnia 29.10.2009 r., C-29/08 (SKF) Ten drugi wyrok warto mieć pod ręką, ponieważ znakomicie podsumowuje dorobek orzecznictwa TSUE dotyczące tego, kiedy może pojawić się VAT od sprzedaży udziałów.

Warto też pamiętać, że samo pobieranie wynagrodzenia za pełnienie funkcji członka zarządu, nie oznacza, że dochodzi do usługowego (w rozumieniu VAT) zarządzania. Istotna jest też niezależność członka organu, a także ponoszenie przez niego ryzyka ekonomicznego. Tutaj warto zapoznać się m.in. z wyrokami TSUE z dnia 13 czerwca 2019 r. (C-420/18) oraz z dnia 21 grudnia 2023 r. (C-288/22)

Zwolnienie z VAT sprzedaży udziałów

Dobra wiadomość jest taka, że w większości przypadków, nawet jeśli nasza transakcja sprzedaży udziałów podlega VAT, to będzie z tego podatku zwolniona.

Wynika to z art. 43 ust. 1 pkt 40a ustawy o VAT oraz art. 135 ust. 1 lit. f Dyrektywy 2006/112/WE. Przepisy te zwalniają z VAT te usługi, których przedmiotem są udziały w spółkach (inne niż zarządzanie nimi oraz przechowywanie).

Tym samym praktycznie, jeżeli miejscem opodatkowania będzie Polska (o tym w dalszej części tekstu), sprzedawca wystawi fakturę ze stawką „ZW”.

Kiedy sprzedaż udziałów może nie być zwolniona z VAT (i kiedy warto to rozważyć)?

Są dwa scenariusze:

1. możesz wybrać opodatkowanie (opcja),
2. zwolnienie może nie mieć zastosowania w szczególnych przypadkach

Po pierwsze, podatnik (sprzedawca) może zrezygnować ze zwolnienia z VAT, jeżeli będzie sprzedawać udziały innym czynnym podatnikom VAT. W tym celu musi zawiadomić o tym swój urząd skarbowy (art. 43 ust. 22 ustawy o VAT).

Może się to opłacać przykładowo wtedy, gdy obawiamy się ryzyka zakwestionowania prawa do odliczenia VAT od kosztów bezpośrednio związanych z transakcją. Skoro domyślnie, usługa sprzedaży udziałów jest zwolniona z VAT (lub nie podlega VAT) to podatnik nie ma także prawa do odliczenia podatku na zakupach, związanych w wykonywaniem tej działalności.

Drugi wyjątek jest związany z charakterem spółki. Jeśli znaczną część jej majątku to nieruchomości, wtedy zwolnienie o którym wspomniałem wyżej nie będzie działać (art. 43 ust. 16 pkt 4 ustawy o VAT). Wynika to z tego, że udziały takiej spółki są traktowane jako prawa, które dają (pośrednio) prawne lub faktyczne prawo własności lub posiadania nieruchomości lub jej części.

Kontrowersja: skuteczność „polskiego” wyłączenia zwolnienia z VAT sprzedaży udziałów w spółce nieruchomościowej

Z drugiej strony… to też nie jest temat oczywisty.

Przykładowo, zgodnie z wyrokiem TSUE z dnia 5 lipca 2012 r. (C-259/11, DTZ Zadelhoff) omawiane wyłączenie ze zwolnienia z VAT dla sprzedaży udziałów w spółkach nieruchomościowych jest skuteczne tylko wtedy, gdy prawo krajowe przyjmuje, że takie udziały są towarami / rzeczami.

Pojawiają się więc wątpliwości, co do zgodności art. 43 ust. 16 pkt 4 ustawy o VAT z unijną dyrektywą, skoro udziały (w tym w spółkach nieruchomościowych) w polskim VAT nie są towarami

Co to oznacza dla Ciebie? Potencjalnie może się okazać, że organ podatkowy dokona reklasyfikacji takiej sprzedaży udziałów z opodatkowanej VAT, na zwolnioną z VAT. Będzie to bolesne dla kupującego, ponieważ:

1. wyłączy prawo do odliczenia VAT od transakcji oraz nabycia usług związanych z transakcją (np. doradczych) oraz
2. spowoduje objęcie transakcji PCC.

Dodam tylko, że również organy podatkowe stoją na stanowisku, że to wyłączenie zwolnienia w praktyce nie dotyczy udziałów współkach. Tak przykładowo orzekł Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z dnia 27 listopada 2025 r. (0114-KDIP4-3.4012.513.2025.1.KM). Co prawda, interpretacja dotyczyła usług pośrednictwa w sprzedaży udziałów – niemniej, jesteśmy w tym samym przepisie przy sprzedaży udziałów.

Miejsce opodatkowania sprzedaży udziałów

Konsekwencją tego, że sprzedaż udziałów jest świadczeniem usług w ustawie o VAT, jest konieczność zbadania miejsca świadczenia tej usługi.

Dlaczego to ważne?

Ponieważ zgodnie z cytowanymi wcześniej przepisami, opodatkowaniu podlega wyłącznie „krajowe” świadczenie usług. VAT-em natomiast rządzi tzw. zasada terytorialności. Stanowi ona (w uproszczeniu), że transakcję opodatkowujemy w tym kraju, w którym zgodnie z przepisami ma miejsce dokonanie dostawy towarów lub wykonanie usługi.

Więc jeżeli na gruncie polskiej ustawy o VAT usługa jest świadczona poza Polską, to nie jest tutaj opodatkowana.

W przypadku sprzedaży udziałów (jako usłudze) kluczowe są dwa przepisy:

1. art. 28b ustawy o VAT – dotyczący miejsca świadczenia usług na rzecz innego podatnika VAT
2. art. 28c ustawy o VAT – dotyczący miejsca świadczenia usług na rzecz osoby, która nie jest podatnikiem VAT

W pierwszym przypadku, miejscem świadczenia usług jest siedziba kupującego. Jeżeli jednak sprzedawalibyśmy udziały osobie, która nie jest podatnikiem, to miejscem świadczenia usług jest nasza siedziba.

To rozróżnienie jest bardzo istotne w przypadku transakcji transgranicznych.

Przykładowo, sprzedaż udziałów niemieckiemu holdingowi, nie będzie podlegała w Polsce VAT (bo art. 28b ustawy o VAT nakaże nam przyjąć, że miejscem świadczenia są Niemcy). Może natomiast być opodatkowana w Niemczech.

Choć i tutaj trzeba uważać na mały twist. Może się okazać, że nasz niemiecki holding ma w Polsce tzw. fixed establishment (stałe miejsce prowadzenia działalności). Wtedy może się okazać, że transakcja jednak była krajowa (opodatkowana w Polsce).

Odliczenie VAT od kosztów transakcji udziałowych (sprzedaż/nabycie) i usług doradczych

VAT ma być dla przedsiębiorcy neutralny – temu służy prawo do odliczenia VAT naliczonego. Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT odliczenie przysługuje w zakresie, w jakim nabyte towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych.

W transakcjach udziałowych problem polega na tym, że sprzedaż udziałów często jest zwolniona z VAT, a czynności zwolnione co do zasady nie dają prawa do odliczenia VAT naliczonego na kosztach, które można bezpośrednio do nich przypisać.

Perspektywa nabywcy: koszty due diligence / przygotowania SPA / advisory przy zakupie udziałów

Jeżeli nabycie udziałów ma służyć prowadzeniu działalności opodatkowanej (np. nabywca – jako aktywny holding – zamierza świadczyć na rzecz spółki zależnej opodatkowane usługi zarządzania, VAT od usług doradczych może podlegać odliczeniu.

Co ważne, brak finalizacji przejęcia nie przekreśla odliczenia, jeśli jedyną przyczyną poniesienia wydatków była planowana działalność opodatkowana – tak wynika z wyroku TSUE w sprawie Ryanair (C‑249/17).

Perspektywa sprzedawcy: koszty sprzedaży udziałów

Przy zbyciu udziałów (często zwolnionym) kluczowe jest, czy koszty transakcyjne są bezpośrednio związane ze sprzedażą zwolnioną, czy też stanowią koszty ogólne działalności opodatkowanej (np. restrukturyzacja grupy, refinansowanie działalności operacyjnej).

W pierwszym przypadku, sprzedawca nie będzie mieć prawa do odliczenia podatku VAT od poniesionych kosztów.

W drugim przypadku natomiast, prawo do odliczenia może być do odratowania (przynajmniej częściowo).

Ten sposób myślenia wynika m.in. z linii TSUE dotyczącej zbycia udziałów przez aktywne spółki matki (np. wyrok w sprawie SKF, C‑29/08).

Kontrowersja: czy share deal może być traktowany jako sprzedaż przedsiębiorstwa?

Na marginesie – można spotkać się ze stanowiskiem, że sprzedaż 100% udziałów (akcji) spółki jest równoznaczna ze sprzedażą całego przedsiębiorstwa. Prezentują go zarówno przez sądy, jak również przez organy podatkowe.

1. Dyrektor KIS z z dnia 18 października 2024 r., 0114-KDIP1-1.4012.559.2024.2.IZ/EW oraz
2. (prawomocny) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu z dnia 15 czerwca 2023 r., I SA/Po 44/23

Konsekwencją takiego stanowiska byłoby to, że sprzedaż udziałów… byłaby poza VAT. Nawet wtedy, gdybyśmy sprzedawali udziały (akcje) w ramach działalności gospodarczej i byłyby to udziały (akcje) spółki nieruchomościowej. Warto mieć to na uwadze!

To podejście jest jednakże kontrowersyjne i silnie zależy od stanu faktycznego – nie należy go stosować ‘automatycznie

Inne artykuły, które mogą Cię zainteresować

Dziękuję za lekturę mojego tekstu – mam nadzieję, że był on dla Ciebie pomocny. Poniżej znajdziesz linki do innych tekstów, które mogą Cię zainteresować:

1. PCC od sprzedaży udziałów w pytaniach i odpowiedziach – jest to tekst, który stanowi praktyczną ściągę na temat PCC. Dowiesz się tutaj m.in. kto płaci PCC, kiedy wystąpi PCC zamiast VAT, a także jakie są często pojawiające się błędy w rozliczeniu tego podatku.
2. Opodatkowanie polskich spółek holdingowych. Kilka słów o możliwości zwolnienia z CIT zysków ze zbycia spółek zależnych oraz dywidend od nich.
3. Interpretacja indywidualna prawa podatkowego w transakcjach M&A. Z tego wpisu dowiesz się wszystkiego, na temat interpretacji indywidualnych prawa podatkowego w kontekście transakcji M&A. Kiedy warto się o nią ubiegać, a kiedy nie?

W czym mogę Ci pomóc?

Jeśli planujesz sprzedaż udziałów (akcji) i chcesz uniknąć „niespodzianek” w VAT/PCC na etapie rozliczeń lub kontroli – mogę wesprzeć Cię na każdym etapie transakcji, od szybkiej diagnozy po zabezpieczenie stanowiska.

W szczególności:

1. przeanalizuję, czy transakcja będzie opodatkowana VAT czy PCC (i wskażę potencjalne obszary ryzyka);
2. ocenię, czy warto opodatkować VAT transakcję sprzedaży udziałów;
3. wykonam przegląd skutków transakcji także na gruncie podatków dochodowych (PIT, CIT, exit tax)
4. zabezpieczę skutki podatkowe transakcji przygotowanym defence file albo wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej / opinii zabezpieczającej

Zapraszam do kontaktu: damian.klosowicz@podatkiwmia.pl

Damian Kłosowicz
radca prawny

Zdjęcia: Mikhail Nilov, Jakub Zerdzicki

***

Opodatkowanie polskich spółek holdingowych

Jedną z nielicznych korzystnych zmian w polskim prawie podatkowym wprowadzonych tzw. Polskim Ładem były przepisy o polskich spółkach holdingowych. Ich celem było zachęcenie inwestorów do lokowania spółek holdingowych na terenie Polski dzięki preferencjom podatkowym.

Czy cel został osiągnięty? Trudno to jednoznacznie ocenić, ponieważ nie ma szczegółowych analiz w tym zakresie.

Wiemy natomiast, że w latach 2022-2023 (pierwsze dwa lata funkcjonowania przepisów o opodatkowaniu polskich spółek holdingowych) [Czytaj dalej…]