Damian Kłosowicz

radca prawny

Specjalizuję się w prawie podatkowym dla spółek. W szczególności zajmuję się opodatkowaniem szeroko rozumianych procesów M&A. [Więcej]

Restrukturyzacje spółek – zagadnienia wspólne

Wiele transakcji – w tym restrukturyzacje i transakcje „spółkowe” – ma dziś charakter transgraniczny. W takich przypadkach trzeba ocenić skutki nie tylko w PIT/CIT/VAT/PCC, ale także w exit tax (podatku od niezrealizowanych zysków)

Nasze państwo bowiem w pewnych sytuacjach ma prawo opodatkować nasz majątek także wtedy, gdy wyemigrujemy. Przy czym przez słowo emigracja należy rozumieć tu zarówno emigrację biznesową, jak również prywatną. 

Exit tax (podatek od niezrealizowanych zysków) to danina, która może pojawić się, gdy przenosisz aktywa za granicę albo zmieniasz rezydencję podatkową, a Polska traci prawo do opodatkowania przyszłego zysku ze sprzedaży tego majątku. W tym wpisie pokazuję mechanikę exit tax i najczęstsze scenariusze w M&A oraz reorganizacjach – z praktycznymi wskazówkami i aktualnymi terminami płatności.

Autoreklama: Newsletter Podatki w M&A

Uważasz moje treści za interesujące? Jeśli tak, to zachęcam Cię do zasubskrybowania mojego newslettera „Podatki w M&A”.

Znajdziesz w nim więcej „bieżączki” związanej z opodatkowaniem transakcji M&A. Przede wszystkim – orzecznictwo oraz zmiany w przepisach. Oprócz tego, raz na jakiś czas podzielę się jakimś ciekawym case study z mojej praktyki zawodowej.

Exit tax. Czy to tylko polski wynalazek?

Na początek, mały rys historyczny o którym warto pamiętać, rozmawiając na temat exit tax. Jakkolwiek, są to regulacje kontrowersyjne, to wcale nie jest to polski wynalazek.

Jest to efekt implementacji do polskiego prawa unijnej dyrektywy ATAD 1 (anti-tax avoidance directive) która to z kolei jest związana z projektem BEPS.

Projekt BEPS to z kolei projekt opracowany przez kraje OECD oraz G-20, który ma na celu przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania, poprzez transferowanie zysków do rajów podatkowych. Projekt ten ma kolosalne znaczenie dla polskiego (i unijnego) prawa podatkowego. Efektem jego wdrażania są choćby:

Jeśli kupujesz spółkę (albo przejmujesz ją inny sposób) pamiętaj o tym, że może na Tobie spoczywać odpowiedzialność za długi podatkowe przejętej spółki.

Z tego względu ważnym elementem każdej transakcji M&A jest podatkowe due diligence. Zleca je kupujący i ma na celu weryfikację, czy w kupowanej spółce nie kryją się podatkowe „trupy w szafie”. To istotne, ponieważ mogą one wpłynąć na cenę zakupu, a w skrajnych przypadkach być tzw. deal-breakerami.

W jaki sposób będzie kształtować się Twoja odpowiedzialność za długi podatkowe przejętej spółki? To zależy od rodzaju transakcji. W tym artykule przeanalizujemy Twoją sytuację w następujących wariantach:

  • zakup przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa
  • zakup udziałów (akcji)
  • przejęcie spółki w drodze połączenia
  • przejęcie spółki w drodze jej podziału

Odpowiedzialność za długi podatkowe przejętej spółki

Odpowiedzialność za długi podatkowe związane z zakupioną zorganizowaną częścią przedsiębiorstwa (lub zakupionym przedsiębiorstwem)

Powiedzmy, że chcesz kupić zorganizowaną część przedsiębiorstwa (ZCP) od Beta sp. z o.o. w postaci zakładu produkcyjnego. Badanie, które zleciłeś Profesjonalnej Firmie Doradczej sp. k. wykazało, że Beta sp. z o.o. ma 100 000 PLN zaległości podatkowych związanych z nabywanym ZCP. Mimo tego postanowiłeś kupić ten ZCP.

Co teraz się dzieje?

Estoński CIT (formalnie: ryczałt od dochodów spółek) to mój drugi „konik” podatkowy obok restrukturyzacji spółek. Połączmy więc obydwa zagadnienia i przeanalizujmy, jak pod kątem podatkowym wyglądają restrukturyzacje spółek stosujących estoński CIT. Pierwsze spółki, które wybrały ten model opodatkowania, zrobiły to w 2021 roku. Jest też ich co raz więcej. Zgodnie z danymi rządowymi, na koniec października 2025 r. było ich ok. 22,5 tysiąca. Można więc wysnuć wniosek, że ryczałt od dochodów spółek przestał być niszowym zagadnieniem, ale całkiem popularną metodą optymalizacji podatkowej.

Siłą rzeczy, będzie też coraz więcej restrukturyzacji spółek opodatkowanych estońskim CIT. Widzę to też w swojej praktyce zawodowej, w której w ostatnim czasie (rok) przeanalizowałem znacznie więcej takich koncepcji, niż dwa lata temu.

Newsletter Podatki w M&A

Zanim jednak przejdziesz do lektury artykułu, zapraszam Cię do subskrypcji mojego newslettera „Podatki w M&A”. Jest to (chyba) jedyny na rynku newsletter poświęcony opodatkowaniu transakcji „spółkowych”.

Co znajdziesz w środku?

  • Aktualne informacje o zmianach w przepisach podatkowych dotyczących transakcji M&A;
  • Najnowsze orzeczenia sądów administracyjnych;
  • Projekty legislacyjne, które mogą wpłynąć na struktury transakcyjne;
  • Praktyczne przykłady z doradztwa podatkowego.

Newsletter ukazuje się co dwa tygodnie, w poniedziałki.

Jeśli interesujesz się podatkami w kontekście transakcji spółkowych – warto być na bieżąco.

Prawo podatkowe ma to do siebie, że zmienia się bardzo regularnie. Reguła ta, dotyczy także opodatkowania transakcji M&A.

Co więcej, nawet jeśli samo prawo się nie zmienia, to regularnie zmienia się praktyka organów podatkowych. Wszystko to powoduje, że stopień niepewności otoczenia podatkowego transakcji jest bardzo wysoki. Biorąc pod uwagę „typową” wartość transakcji – daje nam to „wybuchową” mieszankę.

Czy można się przed nią zabezpieczyć? Pierwszą linią obrony są oczywiście profesjonalni doradcy – radcowie prawni, doradcy podatkowi czy adwokaci. Dzięki posiadanym kompetencjom, mogą przeanalizować transakcję i ocenić jej skutki podatkowe.

Obok wsparcia doradczego, w wielu przypadkach warto również uzyskać urzędowy glejt potwierdzający prawidłowość naszego stanowiska podatkowego.

Jednym z takich glejtów, jest interpretacja indywidualna prawa podatkowego, której poświęcony będzie ten tekst.

Interpretacja indywidualna prawa podatkowego

Interpretacja indywidualna prawa podatkowego, to dokument, w którym organ podatkowy wypowiada się co do skutków podatkowych w naszej sprawie.

Interpretacje są wydawane przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, chyba że pytasz o jeden z podatków lokalnych (np. od nieruchomości) – wtedy interpretację wydaje Twój prezydent miasta, burmistrz albo wójt gminy.

Każda interpretacja składa się z czterech głównych elementów:

  1. opis zdarzenia, którego dotyczy interpretacja;
  2. pytań podatnika;
  3. stanowiska podatnika (odpowiedź na własne pytania) wraz z uzasadnieniem;
  4. stanowiska organu podatkowego

Z wszystkimi interpretacjami wydawanymi przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej możesz zapoznać się w bazie EUREKA.

Czy warto się z nimi zapoznawać?

Jak najbardziej, ponieważ jest to bardzo wartościowe źródło wiedzy o aktualnej praktyce interpretacyjnej organów podatkowych, w szczególności w sprawach podobnych do planowanych lub realizowanych transakcji M&A.

Dawno, dawno temu, neutralność podatkowa restrukturyzacji spółek (rozumianej jako jej połączenie, podział czy wymiana udziałów) była zasadą. Była ona zapewniona przez tzw. dyrektywę mergerową (2009/133/WE) i implementujące ją przepisy ustawy o CIT i ustawy o PIT.

Wszystko zmieniło się w 2022 roku gdy wszedł w życie Polski Ład. Wielki pakiet zmian w ustawach podatkowych, który wprowadził między innymi szereg zmian w opodatkowaniu restrukturyzacji spółek.

Oczywiście, były to zmiany na niekorzyść. Wprowadziły one dodatkowe warunki zachowania neutralności podatkowej restrukturyzacji, a także wyłączenia od tej reguły.

Jedno z wyłączeń dotyczy „spółek z przeszłością restrukturyzacyjną”. Czyli takich, które kiedyś były już restrukturyzowane.

W efekcie neutralność podatkowa drugiej i kolejnej restrukturyzacji spółki stoi pod znakiem zapytania…

Czy jednak na pewno nie ma nadziei na to, żeby takich restrukturyzacji nie opodatkowywać?

Odpowiedź na to pytanie, znajdziesz w tym wpisie.

Neutralność podatkowa drugiej i kolejnej restrukturyzacji spółki

Historyczne restrukturyzacje, które wykluczają neutralność podatkową restrukturyzacji spółki

Źródłem problemu w odniesieniu do połączeń i podziałów spółek jest art. 12 ust. 4 pkt 12 lit. a ustawy o CIT:

4. Do przychodów nie zalicza się:

12) w przypadku połączenia lub podziału spółek, przychodu wspólnika spółki przejmowanej lub dzielonej stanowiącego wartość emisyjną udziałów (akcji) przydzielonych przez spółkę przejmującą lub nowo zawiązaną, o którym mowa w ust. 1 pkt 8ba, jeżeli:

a) udziały (akcje) w podmiocie przejmowanym lub dzielonym nie zostały nabyte lub objęte w wyniku wymiany udziałów albo przydzielone w wyniku innego łączenia lub podziału podmiotów

W wyniku zastosowania ww. przepisu wspólnik spółki przejmowanej (dzielonej) powinien rozpoznać przychód w postaci wartości emisyjnej udziałów, które otrzymał od spółki przejmującej (nowo zawiązanej). De facto, mając na uwadze treść definicji wartości emisyjnej z ustawy o CIT, będzie to wartość rynkowa otrzymanych udziałów.

Z punktu widzenia opodatkowania transakcji M&A ważnym pojęciem jest przedsiębiorstwo oraz zorganizowana część przedsiębiorstwa. Jest tak dlatego, że ustawy podatkowe bardzo często przewidują preferencyjne warunki opodatkowania transakcji, których przedmiotem jest właśnie przedsiębiorstwo albo jego zorganizowana część.

W tym artykule omówię:

  • czym jest przedsiębiorstwo (lub jego zorganizowana część)
  • jaki wpływ na opodatkowanie transakcji może mieć status majątku jako przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części;
  • jakie są kryteria kwalifikacji majątku jako zorganizowanej części przedsiębiorstwa.

Zorganizowana część przedsiębiorstwa

Jaki wpływ na opodatkowanie transakcji M&A ma status majątku jako ZCP (przedsiębiorstwa)?

Najprostszy możliwy przykład dotyczy transakcji sprzedaży majątku firmowego.

Jeśli sprzedasz zorganizowaną część przedsiębiorstwa (ZCP) to transakcja nie będzie podlegała VAT (art. 6 pkt 1 ustawy o VAT). Gdybyś jednak chciał sprzedać wyłącznie linię produkcyjną, to będziesz musiał do ceny doliczyć podatek VAT. Kwotę tego podatku pokryje rzecz jasna kupujący (który będzie mógł ten VAT odliczyć).

Disclaimer: Poglądy prezentowane w tym tekście, są wyłącznie moimi poglądami i nie należy ich łączyć z poglądami organizacji z którymi współpracuję. Co prawda, dotyczy to wszystkich tekstów na tym blogu, ale tutaj chciałem to zaznaczyć w szczególności. Bo tezy, które tutaj zaprezentuję są dość kontrowersyjne.

Klauzula GAAR to jeden z tych tematów podatkowych, który bardzo mocno rozpala wyobraźnię – zarówno podatników, jak również ich doradców. Nic dziwnego – to prawdziwa bomba atomowa w arsenale organów podatkowych. Może ona bowiem służyć do kwestionowania osiągnięcia korzyści podatkowych w transakcji, która na pierwszy rzut oka wydaje się być osiągnięta w 100% zgodnie z prawem. Dzieje się tak, jeśli organ podatkowy uzna, że konstrukcja operacji była sztuczna.

Czy jednak jest się czego bać?

Teza, którą zaprezentuję w tym artykule brzmi: Nie lękajcie się (aż tak) GAAR. Lękajcie się SAAR – innego, zbliżonego do GAAR instrumentu przeciwko unikaniu opodatkowania, w tym także w przypadku transakcji restrukturyzacyjnych.

Jeśli chcesz wiedzieć, dlaczego mam taki pogląd, zapraszam do lektury.

Klauzula GAAR

Skrót GAAR rozwija sie jako general anti-avoidance rule, a po polsku ogólna klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania. Jej celem jest sankcjonowanie takich działań, które wykorzystują preferencje podatkowe, jednakże są podejmowane w sposób sprzeczny z celami ww. preferencji. Czyli zasadniczo ma ona przeciwdziałać nadużyciu prawa podatkowego.

Samą klauzulę znajdziemy w art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym:

Czynność nie skutkuje osiągnięciem korzyści podatkowej, jeżeli osiągnięcie tej korzyści, sprzecznej w danych okolicznościach z przedmiotem lub celem ustawy podatkowej lub jej przepisu, było głównym lub jednym z głównych celów jej dokonania, a sposób działania był sztuczny (unikanie opodatkowania).

Skutki zastosowania klauzuli GAAR

Jakie są skutki zastosowania klauzuli GAAR? W praktyce, wiąże się to z przyjęciem przez organ podatkowy jednej z trzech fikcji podatkowych oraz określenie na ich podstawie skutków podatkowych zdarzenia. Te trzy fikcje podatkowe, to:

Trzy miesiące po uruchomieniu bloga Podatki w M&A rozwijam go o dodatkowy element — newsletter.

Będę publikować go raz na dwa tygodnie, w poniedziałki ok. 9:00.

Podatki w M&A. Newsletter — co w nim znajdziecie?

„Bieżączkę” związaną z opodatkowaniem transakcji na spółkach (połączeń / podziałów / przekształceń / asset deals / share deals).

Będę w nim dzielił się z Wami:

  1. świeżymi orzeczeniami;
  2. zmianami w przepisach;
  3. interesującymi case studies

zaopatrzonymi w moje komentarze.

Czytelnicy newslettera dowiedzą się także jako pierwsi o moich produktach cyfrowych (e-booki, szkolenia), które w najbliższym czasie chciałbym zacząć sprzedawać.

0
    0
    Twój koszyk
    Twój koszyk jest pustyWróc do sklepu
    Przewijanie do góry