Przekształcenie spółki nie jest transakcją M&A niemniej – jest to częsty element przygotowania spółki do transakcji, jeżeli jest to spółka osobowa (np. komandytowa czy jawna).
Niewątpliwie, z biznesowego punktu widzenia transakcje na spółkach kapitałowych są bardziej elastyczne, niż na spółkach osobowych. Wynika to między innymi z tego, że:
- ogół praw i obowiązków (OPIO) w spółce osobowej jest niepodzielne, podczas gdy nie ma przeciwskazań do sprzedaży części swoich udziałów (akcji);
- co do zasady posiadanie OPIO to odpowiedzialność za długi spółki, w przeciwieństwie do udziałów (akcji).
Jest to też niezbędne, jeśli chcemy kupić czyjąś działalność prowadzoną w formie jednoosobowej firmy (i nie interesuje nas transakcja asset deal – czyli nabycie konkretnego majątku). Kupienie udziałów w takiej firmie jest fizycznie niemożliwe. Musimy więc taką jednoosobową działalność przekształcić w spółkę kapitałową.
Z tego względu w tym wpisie omówię różne aspekty podatkowe przekształcenia jednej spółki w inną. Skupię się tutaj przede wszystkim na parze osobowa – kapitałowa, bo to takie przekształcenia są najczęstsze w kontekście transakcji M&A.
Newsletter Podatki w M&A
Tradycyjnie zapraszam do subskrypcji mojego newslettera Podatki w M&A.
Znajdziesz w nim więcej „bieżączki” związanej z opodatkowaniem transakcji M&A. Przede wszystkim – orzecznictwo oraz zmiany w przepisach. Oprócz tego, raz na jakiś czas podzielę się jakimś ciekawym case study z mojej praktyki zawodowej.
Przekształcenie spółki – podatki dochodowe
Na początek, zajmijmy się podatkami dochodowymi.
Opodatkowanie wspólników
Zasadniczo, niezależnie od tego, czy jesteśmy podatnikami CIT czy PIT, przekształcenie spółki jest dla jej wspólników neutralne podatkowo.
Wynika to z tego, że nie ma przepisów w żadnej z ustaw o podatkach dochodowych przepisów, które odnosiłyby się do sytuacji wspólnika spółki przekształcanej. Dodatkowo, trudno jest w przypadku przekształcenia mówić o jakimś przyroście majątku wspólnika, który mógłby stać się jego przychodem na zasadach ogólnych.
Wspólnicy byliby opodatkowani natomiast, gdyby przekształcenie odbyło w parze podatnik CIT – nie-podatnik CIT.
W obecnym stanie prawnym, dotyczy to wyłącznie przekształcenia w spółkę jawną albo w spółkę partnerską. W takiej sytuacji, spółka powstała z przekształcenia musi odprowadzić za wspólników 19% podatek od zysków, które przed przekształceniem nie zostały:
- podzielone między wspólników albo
- zostały odniesione na kapitały inne niż zakładowy (np. zapasowy).
Opodatkowanie spółki przekształcanej
Również w przypadku spółki przekształcanej, podatek się nie pojawi. Podobnie jak w przypadku wspólników, brak jest tutaj zarówno przepisu, który nakazywałby opodatkować spółkę z uwagi na jej przekształcenie. Trudno też doszukiwać się tutaj przyrostu majątku.
I na tym moglibyśmy temat zamknąć gdyby nie dwa bardzo specyficzne sytuacje:
- przekształcamy spółkę korzystającą z tzw. estońskiego CIT albo
- zmieniamy jurysdykcję podatkową naszej spółki w ramach przekształcenia transgranicznego
Dochód z przekształcenia spółki „estońskiej”
W przypadku spółek, które powstały z przekształcenia i wybrały estoński CIT pojawi się podatek od dochodu z przekształcenia.
Jest to specyficzny podatek, który nakładany jest od nadwyżki wartości księgowej majątku ponad jego wartość podatkową. Może ona wystąpić na przykład tam, gdzie odpisy amortyzacyjne są wyższe podatkowo, niż bilansowe.
Czy podatek ten jest wysoki, czy niski? Zależy od spółki (jak dużo posiada majątku, jakiej jest wartości, jakie są różnice między amortyzacją bilansową i podatkową). W praktyce spotykałem się z kwotami od kilkunastu do kilkudziesięciu tysięcy.
Czy można ten podatek ominąć? Tak, zasadniczo w prosty sposób – wybrać estoński CIT od początku kolejnego roku podatkowego albo jeszcze w tym samym, ale miesiąc-dwa później.
Wreszcie, można kwestionować ten podatek konstrukcyjnie w toku samych postępowań podatkowych.
Zwróćmy uwagę na to, że przepisy mówią o dochodzie z przekształcenia.
Użycie partykuły „z” moim zdaniem przesądza o tym, że żeby ten dochód powstał, to musiałoby dojść do wspomnianych nadwyżek wartości bilansowej ponad wartość podatkową majątku w wyniku przekształcenia.
Taką tezę zaprezentował swojego czasu WSA w Opolu w wyroku z dnia 12.1.2024 r. (I SA/Op 311/23, nieprawomocny).
Exit tax
Dodatkowo, spółka może być opodatkowana exit tax – czyli podatkiem od niezrealizowanych zysków. W uproszczeniu, jest to podatek od zysków, których Polska nie opodatkuje, ponieważ podatnik zmienił rezydencję podatkową. Jedną z podstaw do nałożenia exit tax jest transgraniczne przekształcenie spółki ponieważ:
- dochodzi do przeniesienia aktywów za granicę (ale dalej ten sam podatnik jest jego właścicielem);
- podatnik zmienił rezydencję podatkową.
Warto na to zwrócić uwagę w kontekście tego, że KSH od pewnego czasu implementuje Dyrektywę 2019/2121 dotyczącą transgranicznych przekształceń spółek wewnątrz Unii Europejskiej. Niewątpliwie, w efekcie przekształcenia dochodzi do zmiany rezydencji podatkowej spółki. Tym samym, Polska utraci prawo (w wielu przypadkach) do opodatkowania zysków ze bycia jej majątku.
Przekształcenie bez VAT
Jak w nagłówku – przekształcenie jest bez VAT ponieważ nie jest ani świadczeniem usług ani dostawą towarów. Nie jest więc to żadna z czynności podlegających opodatkowaniu VAT.
PCC od przekształcenia spółki
W przekształceniach spółek dzieje się natomiast sporo w podatku od czynności cywilnoprawnych.
Przekształcenie te, są zwolnione z PCC jeśli mamy do czynienia z parą kapitałowa – kapitałowa (art. 2 pkt 6 lit. b ustawy o PCC). Tu warto pamiętać, że dla potrzeb PCC, spółką kapitałową jest także spółka komandytowo-akcyjna. Nie wynika to co prawda z definicji ustawowych, ale z orzecznictwa TSUE (por. wyrok C-357/13, Drukarnia Multipress v. Minister Finansów).
W przypadku przekształcenia w parze osobowa – kapitałowa, podatek PCC może się pojawić, jeżeli kapitał zakładowy spółki przekształconej będzie wyższy od majątku opodatkowanego PCC spółki przekształcanej (wkładów wspólników). Różnica między tymi dwoma wartościami, będzie opodatkowana według stawki 0,5%.
Czy spółka jawna to spółka kapitałowa?
To jednak może się zmienić, ponieważ prawdziwą bombę w tym zakresie podłożył w lutym 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny.
Sąd ten postanowieniem 7 sędziów z dnia 3 lutego 2025 r. (III FSK 1234/22) skierował do TSUE pytanie prawne czy państwo członkowskie ma prawo do opodatkowania podatkiem od kapitału (w Polsce: PCC) podmiotu, który prowadzi działalność ukierunkowaną na zysk.
Sama sprawa dotyczyła pierwotnie nieco innego wątku (tj. podstawy opodatkowania PCC przy przekształceniu spółki osobowej w inną spółkę osobową) ale skład NSA postanowił spojrzeć na problem z innej perspektywy.
W skrócie – w ocenie polskiego sądu, spółka jawna powinna być traktowana jak spółka kapitałowa w rozumieniu unijnych przepisów.
Gdyby tak było, to de facto:
- wszystkie spółki handlowe musiałyby być traktowane jako kapitałowe, ergo ich reorganizacje byłyby zwolnione z PCC;
- otworzy się droga dla wielu podatników do żądania zwrotu nienależnie pobranego PCC.
Rzecznik Generalny TSUE w sprawie C-197/25
Sprawa o której piszę w akapicie powyżej ma sygnaturę w TSUE C-197/25 i zdecydowanie warto ją obserwować. Aktualnie (tj. na koniec kwietnia 2026 r.) w sprawie wypowiedział się Rzecznik Generalny TSUE Andrea Biondi.
Kim jest Rzecznik Generalny TSUE? Jest to osoba, która sporządza opinie w sprawach przed wydaniem orzeczenia. Te opinie nie są dla sądu wiążące, ale bardzo często są uwzględniane przez składy orzekające.
Zgodnie z opinią przygotowaną przez Rzecznika Generalnego:
- państwa członkowskie maja swobodę w określaniu, jakie spółki są kapitałowe, a jakie nie, nawet jeżeli zgodnie z art. 2 ust. 2 Dyrektywy 2008/7 na użytek ww. Dyrektywy, spółką kapitałową jest każdy podmiot prowadzący działalność nakierowaną na zysk;
- państwo członkowskie, które skorzystało z tej swobody oraz pobierało podatek kapitałowy od wkładów do takich spółek przed 1 stycznia 2006 r., może pobierać go dalej, ale
- państwa członkowskie nie mają prawa do nakładania podatku na czynnościach, które nie wiążą się z wniesieniem nowych wkładów (przykładowo, do przekształceń).
Czyli PCC na wniesieniu wkładu (np. utworzeniu nowej spółki) jak najbardziej, ale już nie na przekształceniu.
Z całością opinii, możecie zapoznać się tutaj (link prowadzi do treści opinii w bazie EUR-lex)
PCC od transgranicznego przekształcenia
Skoro już jesteśmy przy PCC od przekształceń, warto pochylić się nad ciekawym problemem.
Otóż swego czasu analizowałem problem opodatkowania PCC przekształcenia transgranicznego (holenderska B.V. w polską sp. z o.o.).
Notariusz zastanawiał się jak do tego podejść pod kątem PCC jako płatnik tego podatku. Skłaniał się ku zastosowaniu zwolnienia z art. 9 pkt 11 lit. a ustawy o PCC:
[9. Zwalnia się od podatku następujące czynności cywilnoprawne]: 11) umowy spółki i ich zmiany: a) związane z przekształceniem lub łączeniem spółek w części wkładów do spółki albo kapitału zakładowego, których wartość była uprzednio opodatkowana podatkiem od czynności cywilnoprawnych lub podatkiem od wkładów kapitałowych do spółek kapitałowych na terytorium państwa członkowskiego innego niż Rzeczpospolita Polska albo od których zgodnie z prawem państwa członkowskiego podatek nie był naliczany
Na podstawie tego przepisu, zwolnienie działa z PCC działa jeśli:
- od kapitału zakładowego zagranicznej spółki pobrano „lokalny” PCC oraz nie dochodzi do jego podwyższenia w Polsce albo
- utworzenie (i dalsze podwyższenie) kapitału zakładowego zagranicznej spółki jest zwolnione z „lokalnego” PCC oraz nie dochodzi do jego podwyższenia w Polsce.
I faktycznie, ostatecznie to zwolnienie zastosował notariusz na podstawie oświadczenia spółki.
Czyli zasadniczo cel pod tytułem brak PCC został osiągnięty.
Ale moim zdaniem, jest jeszcze inna droga.
Mamy bowiem też art. 2 pkt 6 lit. b ustawy o PCC zgodnie z którym:
[2. Nie podlegają podatkowi]: 6) umowy spółki i ich zmiany związane z: b) przekształceniem spółki kapitałowej w inną spółkę kapitałową
Przepis ten całkowicie wyłącza spod opodatkowania przekształcenia spółek kapitałowych, pod warunkiem że przekształcamy je w inną spółkę kapitałową.
Moim zdaniem, prounijna interpretacja ustawy o PCC nakazywałaby traktować jako spółki kapitałowe także te spółki, które są wymienione w Załączniku I do Dyrektywy Rady 2008/7/WE. Co więcej, w tym kierunku szły też dawne interpretacje indywidualne (np. IPPB2/4511-204/16-2/KW1)
Inne zagadnienia
Z przekształceniami spółek wiąże się jeszcze kilka innych zagadnień podatkowych. Spośród nich wybrałem dwa:
- aktualizację kosztów nabycia udziałów w spółce przekształcanej oraz
- problem opodatkowania wypłaty niepodzielonych zysków spółki przekształcanej
Aktualizacja kosztów nabycia udziałów w wyniku przekształcenia
Jak wspomniałem we wpisie poświęconym opodatkowaniu sprzedaży udziałów – Opodatkowanie sprzedaży udziałów (PIT, PCC, VAT) – podatek dochodowy płacimy od różnicy między ceną za udziały oraz wydatkami na ich nabycie.
W uproszczeniu, wydatkami na nabycie udziałów jest albo cena, za które sami je kupiliśmy albo wartość wniesionego wkładu do spółki.
Nie inaczej jest przy spółkach osobowych – tu również kosztem nabycia OPIO jest wartość wniesionego wkładu.
Pytanie – jak ustalić wydatków na nabycie udziałów, jeśli sprzedajemy udziały w spółce, która powstała w wyniku przekształcenia innej spółki.
Tutaj wyodrębniły się dwa stanowiska:
- należy przyjąć wartość historyczna kosztów – czyli co do zasady wartość wkładów do spółki osobowej albo
- należy zaktualizować tę wartość do przypadającej na wspólnika części wartości bilansowej spółki przekształcanej
Różnica między skutkami podatkowymi sprzedaży udziałów w spółce przekształcanej, może być kolosalna. Szczególnie jeśli mówimy o spółkach, które powstały z przekształcenia kilkunastoletnich spółek osobowych.
W swojej praktyce spotkałem się na przykład ze spółką osobową, która była założona na początku lat dwutysięcznych i wartość wkładów do niej wynosiła po kilkaset złotych na głowę. Z kolei w okresie przekształcenia w spółkę z o.o., wartość bilansowa majątku tej spółki przekraczała kilkaset milionów złotych.
Rozpoznanie jako kosztów podatkowych kilkuset złotych lub kilkudziesięciu / kilkuset milionów złotych, robi różnicę w skutkach podatkowych share deala – nie ma co ukrywać.
Pierwszy pogląd jest podzielany przez organy podatkowe, natomiast drugi pogląd (niewątpliwie korzystniejszy dla podatników) jest prezentowany powszechnie w orzecznictwie sądów administracyjnych.
Poniżej kilka przykładowych wyroków, które potwierdzają, że przy sprzedaży udziałów w spółce powstałej z przekształcenia, możemy zaktualizować wydatki na nabycie udziałów.
- Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 13.11.2024 r., II FSK 193/22
- WSA w Krakowie z dnia 27.08.2024 r., I SA/Kr 582/24
- WSA w Szczecinie z dnia 18.04.2024 r., I SA/Sz 630/23
- WSA w Szczecinie z dnia 15.02.2024 r., I SA/Sz 633/23
- WSA we Wrocławiu z dnia 9.02.2023 r., I SA/Wr 379/22
- Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 5.08.2021 r., II FSK 593/21
Niepodzielony zysk spółki jawnej (partnerskiej)
W kontekście spółek jawnych i partnerskiej warto zwrócić uwagę na problem niepodzielonych zysków.
Zdarza się, że wspólnicy w toku działalności spółki decydują się o niewypłacaniu zysku, ale o jego akumulacji na kapitale zapasowym. Jednocześnie z uwagi na mechanikę przepisów podatkowych, spółki te nie są podatnikami – podatki płacą wspólnicy.
Czyli na kapitałach wiszą już raz opodatkowane zyski.
Co się dzieje z nimi po przekształceniu? Otóż to zależy kogo spytać.
Zdaniem organów podatkowych, jeśli je wypłacimy, to powinniśmy zapłacić 19% PIT od dywidendy. To nic, że środki te zostały już raz opodatkowane – również PIT-em.
W sukurs podatnikom przychodzą sądy administracyjne, które potwierdzają, że wypłata ww. środków jest bez ponownego PIT (o ile rzecz jasna te środki wyodrębniliśmy księgowo i jesteśmy w stanie wykazać, że pochodzą one z okresu działalności jako spółka jawna).
Przykładowe wyroki:
- Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 14.03.2024 r., II FSK 808/21
- WSA w Poznaniu z dnia 6.02.2025 r., I SA/Po 669/24
Organy podatkowe dopuszczają jeden mechanizm optymalizacyjny – wcześniejsze (przed przekształceniem) podjęcie uchwały o podziale zysku wypracowanego przez spółkę. Wypłata takiego zysku przez spółkę z o.o. byłaby wyłącznie wykonaniem zobowiązania odziedziczonego po spółce przekształcanej, niegenerującym podatku.
Nie jest to jednak (zawsze) rozwiązanie optymalne.
Po pierwsze, księgowo te zyski będą widniały w bilansie jako zobowiązania, co może odstraszać choćby banki czy potencjalnych kupujących.
Po drugie, zobowiązania trzeba kiedyś spłacić. Jeśli nie – ryzykujemy doszacowanie:
- przychodu z tytułu nieodpłatnych świadczeń (po stronie Spółki, korzystającej z pożyczonego kapitału) w wysokości odsetek, która zapłaciłaby na wolnym rynku gdyby pożyczyła pieniądze oraz
- przychodu z tytułu odsetek, które byłyby należne, gdyby zobowiązanie zostało zaciągnięte przez spółkę na wolnym rynku (po stronie wspólników)
Często zadawane pytania
Poniżej kilka często zadawanych pytań w kontekście opodatkowania przekształcenia spółki.
Czy spółka powstała z przekształcenia może korzystać z 9% CIT?
Tak, ale pod warunkiem że powstanie z przekształcenia innej spółki w rozumieniu ustawy o CIT. Jeżeli spółka powstanie z przekształcenia spółki jawnej (która nie jest podatnikiem CIT) albo jednoosobowej firmy – taka spółka nie może korzystać z 9% CIT (przez pierwsze dwa lata podatkowe istnienia).
Kto odpowiada za zobowiązania podatkowe spółki przekształcanej?
Zasadniczo – spółka która powstała z przekształcenia. Wynika to wprost z przepisów Ordynacji podatkowej (art. 93a Ordynacji podatkowej).
Inne wpisy, które warto przeczytać
Dziękuję za lekturę! Poniżej znajdziesz linki do innych wpisów, które mogą Cię zainteresować:
- Restrukturyzacje spółek stosujących estoński CIT. Tutaj dowiesz się m.in. o dochodzie z przekształcenia, o którym wspominałem we wcześniejszej części tekstu, a który może Cię dotyczyć jeśli przekształcił*ś spółkę i chcesz płacić „estoński” podatek
- Exit tax w transakcjach M&A. Przekształcasz się transgranicznie? Uważaj na exit tax – czyli podatek od niezrealizowanych zysków.
- Interpretacja indywidualna prawa podatkowego w transakcjach M&A. Kilka słów o chyba najpopularniejszym sposobie na zabezpieczenie skutków podatkowych transakcji.
Co mogę dla Ciebie zrobić?
Planujesz przekształcenie spółki? Świetnie! Jak już się dowiedział*ś, co do zasady nie zapłacisz od tego żadnego podatku (czasem pojawi się PCC). Niemniej, istnieje trochę zagadnień, które warto wcześniej „zaopiekować” – jak przykładowo:
- niepodzielone zyski (w spółce osobowej) czy
- dochód z przekształcenia
- możliwość aktualizacji kosztów nabycia spółki (jeśli planowany jest późniejsza sprzedaż udziałów)
Jeśli nie jesteś w 100% pewn* czy przypadkiem nie pojawią się skutki podatkowe w zw. z przekształceniem spółki (albo w kolejnych krokach – gdy będziesz chciał* ją sprzedać, połączyć czy wybrać estoński CIT) – zapraszam do kontaktu: mailto:damianklosowicz@podatkiwmia.pl.
Opisz mi swój problem, a ja przedstawię proponowane rozwiązanie oraz ofertę na swoje usługi.
Damian Kłosowicz
radca prawny